Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Η Αλίκη στη Χώρα των Χρωμάτων

Αμεντ�ο Μοντιλιάνι

Προς το τέλος της εφηβείας μου, όταν είχαν αρχίσει κάποιες νεόκοπες αισθητικές ευαισθησίες να καθοδηγούν τις επιλογές μου, είχα αγοράσει για το δωμάτιό μου δυο πόστερ αντίγραφα γνωστών πινάκων.

Το ένα ήταν η Γκερνίκα του Πικάσο, σύμβολο αντιφασιστικού αγώνα και πολύ της μόδας τότε.

Το άλλο δεν ήταν τόσο διάσημο. Επρόκειτο για την Αλίκη (Alice) του Modigliani.

Ένα κοριτσάκι με μακρυά ίσια μαλλιά, ντυμένο στα γαλάζια που κοιτάζει μετωπικά τον παρατηρητή.

Δεν θυμάμαι πια τι είχε υπαγορεύσει αυτήν την επιλογή. Τον Modigliani δεν τον γνώριζα ή, αν τον γνώριζα, θα ήταν από αναφορές σε κάποιο βιβλίο κι όχι από τους πίνακές του.

Ο πίνακας όμως μ’ άρεσε κι εκ των υστέρων διαπιστώνω ότι αυτή η επιλογή ήταν πιο γνήσια κι αφορούσε τι πραγματικά άρεσε σε μένα κι όχι τι είχε πολιτική πέραση, όπως η Γκερνίκα.

 

Η Αλίκη έμεινε στο δωμάτιο μου για πολλά χρόνια. Είχε γίνει τμήμα του τοίχου. Στην αρχή την πρόσεχα που και που. Όταν μάλιστα διάβασα την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, του Λιούις Κάρολ, είχα υποσυνείδητα ταυτίσει τις δυο Αλίκες. Το γαλάζιο φόρεμα συντελούσε στην ταύτιση γιατί έτσι είχε ντύσει κι ο Ντίσνεϊ την δική του Αλίκη κι ο χρωματικός συνειρμός έδρασε υπόγεια.

 

Όμως κι αυτό το ενδιαφέρον έδωσε τόπο στην ισοπεδωτική συνήθεια κι έτσι η Αλίκη πέρασε το βασίλειο των ορατών αοράτων, όπως τα περισσότερα πράγματα που μας περιβάλλουν.

 

Χρόνια μετά, όταν το ενδιαφέρον μου και οι οικονομικές μου δυνατότητες είχαν μεταβληθεί, αποφάσισα ένα καλοκαίρι να επισκεφτώ την Ισλανδία, κόντρα στο ελληνικό έθιμο που επιβάλλει νησί και ξεροψήσιμο στον ήλιο. Στο πρόσωπο δυο φίλων είχα βρει πρόθυμους συνταξιδιώτες κι οι προετοιμασίες είχαν προχωρήσει έως και το κλείσιμο των αεροπορικών εισιτηρίων, όταν οι άλλοι δυο, για διαφορετικούς κι ανεξάρτητους λόγους, αναγκάστηκαν να ματαιώσουν.

Είχα μείνει μόνος, με διπλό δίλημμα: τι να κάνω το εισιτήριο αφενός και πως να περάσω τις καλοκαιρινές διακοπές αφετέρου. Σε μια έκρηξη πείσματος αποφάσισα να ταξιδέψω μόνος. Όχι όμως προς τον αρχικό προορισμό αλλά κάπου στη μέση, στην Κοπεγχάγη, όπου έτσι κι αλλιώς θα σταματούσα στο δρόμο για την Ισλανδία.

 

Βρέθηκα λοιπόν μονλαχος να έχω να γεμίσω δέκα ολόκληρες μέρες σε μια πόλη που δεν ήξερα κανέναν και τίποτα.

 

Σε μια από τις περιπλανήσεις στα διάφορα μουσεία της πόλης που διενεργούσα με επιμέλεια, όχι τόσο από καλλιτεχνικό ενδιαφέρον, όσο από την ανάγκη να νικήσω την πλήξη, βρέθηκα στην Εθνική Πινακοθήκη. Περιδιαβαίνοντας την πινακοθήκη μάλλον αδιάφορα, τα βήματά μου μ’ έφεραν σε μια μεγάλη αίθουσα όπου και συνάντησα το πρώτο οικείο πρόσωπο σ’ αυτήν την πόλη: η Αλίκη του Μοντιλιάνι, όχι πια πόστερ, αλλά ‘ζωντανός’ πίνακας με κοίταζε από τον απέναντι τοίχο. Ένοιωσα έκπληξη ανάμικτη μ’ ευχαρίστηση, μια ζεστασιά πατρίδας στον άξενο βορρά.

Η Αλίκη όμως που έβλεπα και που αναγνώριζα, δεν ήταν η Αλίκη που ήξερα. Το φως που αναδυόταν από τον πίνακα, έκανε το πόστερ μου να μοιάζει καρικατούρα. Ήταν η πρώτη φορά που ένοιωθα ένα έργο τέχνης να αναπνέει, να έχει φυλακισμένη τη ζωή μιας στιγμής και τη στιγμή μιας ζωής.

Κατάλαβα τότε ότι τον Modigliani θα τον αγαπούσα σε βάθος χρόνου.

 

Εξακολουθούσα παρόλ’ αυτά να τον αγνοώ, να αγνοώ όλες τις λεπτομέρειες της ζωής του και την πλειονότητα των έργων του.

Έβλεπα βέβαια από δω κι από κει πορτραίτα του με τους χαρακτηριστικά μακρύς λαιμούς και τ’ άδεια αμυγδαλωτά μάτια, κι αναγνώριζα με βεβαιότητα την πατρότητά τους.

 

Κι έτσι περνούσαν τα χρόνια, χωρίς ποτέ να κάνω ένα βήμα γνωριμίας παραπάνω.

 

Έως φέτος το χειμώνα.

Πάλι σε μια ξένη χώρα, Γερμανία αυτή τη φορά, και άλλη αφορμή. Από σύμπτωση είδα ένα βιβλίο για τον Modigliani ψάχνοντας ένα άλλο ζωγράφο, το Έγκον Σήλε.

 

Το αγόρασα, όπως κι αυτό του Σήλε κι ένα ακόμα για την Ταμάρα Λέμπικα, και με την σοδειά μου αυτή, πέρασα τις μακριές ώρες των πτήσεων της επιστροφής.

 

Φαίνεται πως κάτι μ’ έλκει στους ανθρώπους που ζήσαν μια έντονη και σύντομη ζωή, που ζήσαν ακραία κι ασυμβίβαστα, που ήταν βασικά ξένοι στον καιρό και στον κύκλο τους και που ο κόσμος τους αναγνωρίζει και τους θαυμάζει αφού τους έχει πρώτα τσακίσει. Κι η περίπτωση του Amedeo Modigliani είναι τέτοια.

Στα τριανταέξι σύντομα χρόνια της ζωής του που τα περισσότερα σαν ενήλικος τα έζησε στο Παρίσι, πρόλαβε να ερωτευθεί και να ασωτεύσει, να μισήσει και ν’ αγαπηθεί, ν’ αρρωστήσει και να τρελάνει άλλους, και προπαντών να ζωγραφίσει, έτσι όπως του υπαγόρευε η δική του αισθητική, κόντρα στα ρεύματα των τότε καιρών που αναποδογύριζαν τα πάντα στο Παρίσι.

Ο Modigliani είναι βασικά ‘αντιμοντέρνος’ γιατί καταπιάνεται με δύο κατεξοχήν πολεμημένα από τη μοντέρνα τέχνη θέματα: το πορτραίτο και το γυμνό.

Αλλά τι χρωστήρας είναι αυτός! Τι μάτι που διακρίνει το μορφικά κι όχι zψυχολογικά ενδιαφέρον!

Τι σχήμα και τι πλάσιμο! Το πορτραίτο παύει να ‘ναι ένα ανθρώπινο θέμα και το γυμνό μια ερωτική φιγούρα. Ο Modigliani ψάχνει τι κρύβει το ανθρώπινο σχήμα. Και τι βρίσκει; Ποιος ξέρει;

 

Δεν πρόλαβε να μας πει. Τον παίρνει η φυματίωση στις αρχές του 1920. Κι είναι τόσος ο έρωτας που έχει εμπνεύσει αυτός ο μοναχικός και ταλαιπωρημένος άνθρωπος, ο ζωγράφος με το μοναδικό σακάκι, με το Άσματα του Μαλτντορόρ (του Λωτρεαμόν) πάντα στην τσέπη, ο χασισοπότης κι αλκοολικός, ο γυναικάς κι ο μποέμ, που η φίλη του κι ερωμένη του, Ζαν Εμπυτέρν, στην είδηση του θανάτου του, παίρνει τη ζωή της και τη ζωή του παιδιού τους που κυοφορεί και που σε λίγο θα έβλεπε τον κόσμο.

 

Έτσι μ’ ένα σκοτεινό γύρισμα σελίδας, ο κουρελής για τον οποίο ο Πικάσο είχε πει ότι είναι ο μοναδικός άντρας στο Παρίσι που ξέρει να ντύνεται, πέρασε από τη ζωή στη λήθη και τη μνήμη. Λήθη του κόσμου ολοδική του, ψιχία μνήμης για όσους αγαπάμε στους μοναχικούς τη μοναξιά μας.


(Στις φωτογραφίες είναι ο Αμεντέο και η Ζαν, ενώ οι Πίνακες είναι δυο πορτραίτα της Ζαν).

Advertisements

Single Post Navigation

10 thoughts on “Η Αλίκη στη Χώρα των Χρωμάτων

  1. @mickey
    Καλώς τον ποντικό της παιδικής μου ηλικίας! Σίγουρα έχουμε πολλά να πούμε άμα συνταξιδεύσουμε προς Ισλανδία.
    Την Αφροδίτη την έχω δει κι εγώ στο Uffizi, μαζί με χιλιάδες άλλα ενδιαφέροντα. Κι η Αναγέννηση γενικότερα είναι από τις αγαπημένες μου εποχές (μου έβαλες ιδέες για post).

    @αλεπού Αλεπουδίτσα, εντυπωσιακές οι ευαισθησίες σου. Κι εγώ που νόμιζα πως θηρεύεις τρωκτικά εδώ 😉

    @houlia Welocome back. Χαίρομαι για τα όμοια γούστα. Που να φανταστώ ότι οι μακριοί λαιμοί του Modiglini κι οι μακριές γάμπες σου παραπέμπουν στην ίδια αισθητική επιλογή 🙂
    Σε ποιά πινακοθήκη τον είδες, στη National ή στην Tate? Ανεξαρτήτως ποιά ήταν, σε ζηλεύω.

  2. Στην Εθνική τον είδα αλλά στο Βερολινο τον πρωτογνώρισα. Τον έκανα «δικό» μου αμέσως. Είναι περίεργο πως ξαφνικά οικειοποιούμαι κάποιους καλλιτέχνες και όχι συνήθως επιρεαζόμενη από κριτικές.(οπως φέτος τον Ακριθάκη.) Στην περίπτωση τού Μποτιτσέλη είναι νομίζω το λητό, σχεδόν μονοκόνδυλο πινέλο του, το οποίο δεν υστερεί καθόλου σε αισθησιασμό χρωμάτων(Το έντονο, το φρουτώδες χρώμα. Που συμβολίζει το χρώμα στη ζωή μας)

  3. Καλημέρα Χαρτοπόντικα – ανήκουμε και στην ίδια οικογένεια!

    Πολύ όμορφο το post σου, με ζωντάνια στην περιγραφή, διακριτική ευαισθησία και γραφή που καθηλώνει. Πραγματικά το απόλαυσα! Το δικό μου «φετίχ» ήταν η γνωστή Αφροδίτη του Μποτιτσέλι. Ένιωσα παρόμοια όταν βρέθηκα στη Φλωρεντία και δε χόρταινα να «περιεργάζομαι» τον πίνακα. Για τον Modigliani δε γνωρίζω πολλά (απλά τον είχα ακουστά), οπότε δεν έχω κάτι να σχολιάσω.

    Υ.Γ. 1: Εκτιμώ ιδιαίτερα το ότι αναφέρεις και την Γκερνίκα του Πικάσο – και μάλιστα με την ορθή προφορά. Αν και το ζήτημα είναι δευτερεύον, γνωρίζω πολύ λίγους που δεν αναφέρονται σε αυτήν ως «Γκουέρνικα».

    Υ.Γ. 2: Στο επόμενο ταξίδι στην Ισλανδία που δε θα βρίσκεις συνταξιδιώτη, έχε με στα υπόψη 😉

  4. Ο τρόπος που γράφεις για την Αλίκη των εφηβικών σου χρόνων και για τη μετέπειτα επαφή σου με τον πίνακα είναι βαθιά τρυφερός και συγκινητικός. Μπράβο!

  5. Ο Μοντιλιάνη είναι κι εμένα απ τους αγαπημένους μου. Τον » εμπέδωσα» φέτος στην πινακοθηκη τού Λονδίνου. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο οι σιλουέτες του ( γιατί σε μια τέτοια λέξη με παραπέμπουν οι μορφές του) συνάδουν με τη δική μου αισθητική και φιλοσοφία. Σε σχέση με τον άκρατο εξπρεσιονισμό.Σε σχεση με την κλασσική προσωπογραφία.
    Χάρηκα πολύ με την πρωινή σου έκπληξη…
    Οσο για τη μοναχικότητά του, βλέπεις τελικά πόσο το διαχρονικό τής τέχνης μας υπενθυμίζει οτι στη μοναξιά μας δεν είμαστε ποτέ μόνοι μέσα σ’ενα ζωντανό σύμπαν… που συνυπάρχουμε!

  6. Λοιπόν διάβασα όλα τα κείμενα προσπαθόντας να καταλάβω ποιος είσαι. Δε λέω το ευχαριστήθηκα αλλά με έφαγε η περιέργεια. Η το λές αμέσως ή αυριο στο παρτυ.
    «Βασιλάκης»

  7. Τον Μετροπόντικα τί τον έχεις;
    Sorry, πλάκα κάνω, δεν φταίω εγώ, είναι σαν τικ καμιά φορά.
    Πάντως Ισλανδία θέλω κι εγώ να πάω!

  8. @j.p Λίγο καθυστερημένη απάντηση αλλά κι εγώ ήθελα να σε ρωτήσω το J&B τι το έχεις 😉
    Στην Ισλανδία πάντως είσαι ευπρόσδεκτος!

  9. Αυτό το φως του αληθινού πίνακα, το ένιωσα με ενα μικρό πίνακα του βαγκόγκ στο παρίσι-έπαθα πλάκα με το μπλέ, έφεγγε, δεν περιγράφεται…

    Και επίσης με τους πίνακες του Μπρέγκελ, που φαίνονται σκοτεινοί καφέ, αλλά απο κοντά είναι σαν οθόνες που μπορείς να μπεις μέσα τους και να βρεθείς σε άλλη εποχή.

    Τον Μοντιλιάνι τον εκτιμώ για την αγάπη του στο μοναδικό του μοντέλο-και την ανταπόδοση αυτής της αγάπης, μια ζωή σαν παραμύθι, σαν ταινία…

  10. @lemon

    Καταλαβαίνω τι λες για τον Βαν Γκογκ. Αν πας στο Αμστερνταμ, στο Μουσείο Βαν Γκογκ, σε περιμένει ένα σοκ φωτός:
    Η πρώτη αίθουσα έχει πίνακες της πρώτης περιόδου του που είναι γενικά σκοτεινοί. Μπαίνοντας στην δεύτερη (κι από κει και πέρα) έχεις την εντύπωση ότι κάποιος άναψε το φως νυχτιάτικα. Τόσο δυνατή είναι η εντύπωση. Σα γροθιά στο μάτι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: