Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Άσπρο/Μαύρο

Η αλήθεια είναι ένα προϊόν στο οποίον ισχύει ο νόμος της τέλειας αγοράς: κανένα μονοπώλιο / ολιγοπώλιο και την παίρνεις στην φτηνότερη τιμή. Αν κάποιος από αυτούς τους δύο όρους δεν τηρείται, δεν είναι αλήθεια.

Το λέω γιατί θυμήθηκα μια ιστορία που μ’ είχε εντυπωσιάσει βαθεία και που την άκουσα στις τάξεις ενός μεταπτυχιακού για … χαρτογιακάδες, μέρος που δεν βρίσκεις αλήθειες κατά την κοινή προκατάληψη.

Λέει η ιστορία:

Ενας καθηγητής ψυχολογίας αποφάσισε να κάνει ένα πείραμα με τους φοιτητές τους, ας πουμε 30 τον αριθμό.
Πιάνει τους 29 κατ’ ιδίαν και τους λέει: «Οταν θα μπω στην τάξη, θα σε ρωτήσω τι χρώμα έχει αυτό το άσπρο χαρτί. Κι εσύ θα πείς μαύρο». Ο τριακοστός μένει στο μαύρο σκοτάδι.

Χτυπάει κουδούνι, μπαίνουν στην αίθουσα οι φοιτητές, μπαίνει κι ο καθηγητής κι αρχίζει τις ερωτήσεις κραδαίνοντας το άσπρο χαρτί.
«Τι χρώμα είναι αυτό παιδί μου;»
«Μαύρο κύριε καθηγητά»
«Εσύ τι λές παιδί μου;»
«Μαύρο κύριε καθηγητά»
«Συμφωνείς εσύ ο τρίτος;»
«Μάλιστα κύριε καθηγητά»

Και ούτω καθεξής, ώσπου έχουν απαντήσει κι οι 29 και μένει ο τύπος που δεν συμμετείχε στην «συνομωσία».

«Πες μας κι εσύ (ρε μαύρε, συμπληρώνω εγώ) τί χρώμα έχει το χαρτί;»
Ο άλλος διστάζει λίγο αλλά μετά απαντάει αδύναμα: «Μαύρο»

«Ρε συ τρελός είσαι; Δεν βλέπεις ότι είναι άσπρο το χαρτί;»
«Το βλέπω κύριε καθηγητά αλλά αφού όλοι λέγαν μαύρο, πίστεψα ότι μάλλον κάποιο λάθος θα έκανα εγώ».

Η θέση μας στην ομάδα καθορίζει το τι τελικά θα πιστέψουμε για αλήθεια. Είναι μια θέση που είναι στη φύση μας.

Αλλά ο άνθρωπος είναι αυτό που καταρακώνει την φύση με όλες τις έννοιες. Ας το κάνει και μια φορά για καλό σκοπό.

Advertisements

Single Post Navigation

18 thoughts on “Άσπρο/Μαύρο

  1. και στην επιστήμη έτσι δουλεύει. το ‘Παράδειγμα’ είναι και κοινωνικό αποτέλεσμα και όχι μόνο ζήτημα γεγονότων και δεδομένων. Ο Ιμρε Λάκατος έκανε αντίστοιχα ‘πειράματα’ με μαθηματικές αποδείξεις. Έίναι ημι-εμπειρισμός.

  2. @markos-the-gnostic
    όλα μου φαίνονται προϊόν ενός εξελικτικού πειράματος, όπου ο πειραματιστής και τα πειραματόζωα δεν αποκλείεται να ταυτίζονται…
    Πως είναι δυνατόν να είναι πειραματιστής ο άνθρωπος στην εξέλιξή του;;;;

    @alepou καπου είχα δει ότι τα άγρια ζώα/πουλιά (δεν θυμάμαι πιο είδος) κηνυγούσαν εκείνα που διέφεραν και τα σκότωναν

    @basileios Ξύνεις ομορφες πληγές. Πιο σαφής είναι το Τομας Κουν νομίζω με τη θεωρία του περί επιστημονικών επαναστάσεων (απ’ όπου κι η λέξη παράδειγμα που χρησιμοποίησες)

  3. Πολύ ενδιαφέρον πείραμα και νομίζω ότι κάπου το είχα ξανακούσει. Μαζοποίηση. Αν δεχτούμε τα αποτελέσματα του πειράματος μαλλόν εννοείς ότι και αυτή η προσπάθεια για την επίτευξη του καλού σκοπού πρέπει να γίνει μαζικά.

  4. Αν μάλιστα σκεφτούμε πως οι περισσότερες αλήθειες γύρω μας βασίζονται σε συμβάσεις, ποια ειναι η αλήθεια;

    Θέλω να πω πως το χαρτί ήταν «άσπρο» επειδή έχουμε όλοι μας παραδεχτεί την σύμβαση ότι αυτό το χρώμα ονομάζεται «άσπρο». Αν το είχαμε ονομάσει «νεράτζι», θα ήταν νεράτζι.

    Βέβαια, εφόσον μιλάμε για απτά αντικείμενα το θέμα δεν είναι περίπλοκο. Τι γίνεται όταμ μιλάμε για αφηρημένες έννοιες ή θέματα που βασίζονται σε εντυπώσεις;

  5. στον Κουν η έννοια του παραδείγματος ειναι πολύ γενική και μπορεί να σημαίνει (κατα βούληση) πολλά πράγματα κάποια ίσως και ασύμβατα μεταξύ τους. Αν και ο Κουν ξεκίνησε τα πράγματα με τον (ασαφή) ορισμό του παραδείγματος η κοινωνική διάσταση έρχεται με τον Λάκατος.

    Για τους σκληροπυρηνικούς υπάρχει βέβαια και ο Fayerabend και το Anything Goes (αρα το κουτί είναι μπλέ με πράσινες βούλες).

  6. Πώς χτίζεται μια προκατάληψη!
    Εφόσον αυτό γίνεται με αντικείμενα που ελέχχονται από τις αισθήσεις, συμπεραίνουμε τι γίνεται με τη διαπραγμάτευση ιδεών και θεωριών…

  7. «Ρε συ τρελός είσαι; Δεν βλέπεις ότι είναι άσπρο το χαρτί;»
    …. τον χαρακτηρισμό του τρελού φοβήθηκε/φοβόμαστε και λέμε το άσπρο, μαύρο

  8. @basileios Δεν ξέρω τι εννοείς «πολύ γενική η έννοια του παραδείγματος στον Κουν». Μπορεί να έχεις δίκιο γιατί ξέρω πολύ λίγο το έργο του Λάκατος και καθόλου του Φαγέραμπεντ

    @bebelac Εννοείς τι προκαταλήψεις που αφορούν απτά αντικείμενα ή θέματα υποθέτω. Ναι, σαφώς στα αφηρημένα πρέπει να είναι μεγαλύτερες οι παρεκτροπές

  9. Εμένα μου θύμισε αυτό που είχε πει ο Λένιν: Ένα χιλιοειπωμένο ψέμα γίνεται αλήθεια…

  10. @lizard king Eννοώ το αντίθετο. Οτι πρέπει να προβάλουμε τη δική μας βερσιόν της ‘αλήθειας’ ακόμα κι αν όλοι μας λένε ότι έχουμε λάθος. Το ότι το λένε όλοι δεν σημαίνει τίποτα στο βαθμό που δεν συνοδεύεται από κάποια τεκμηρίωση

    @krotkaya Οι μηχανισμοί είναι ίδιοι και στις δύο περιπτώσεις απλά στα μη απτά αντικείμενα νοιώθουμε μεγαλύτερη αβεβαιότητα

    @raffinata Ναι, ενας μηχανισμός συναισθηματικού εξαναγκασμού είναι

  11. Επειδή σαν πείραμα -και όχι σαν συμπέρασμα- μου φαίνεται λίγο αφελές, νομίζω πως ο κ. καθηγητής διάλεξε τους 29 και άφησε τον πιο αδύναμο κρίκο στην απ’ έξω. Δε νομίζω το αποτέλεσμα να ήταν το ίδιο με διαφορετικά «πειραματόζωα».

    Είναι απλά ένας προβληματισμός μου, σε σχέση με το «υποκείμενο» κάθε φορά.

  12. Δεν ξέρω τι εννοείς «πολύ γενική η έννοια του παραδείγματος στον Κουν».

    Στο Structure of scientific revolutions μιλά για την έννοια του παραδείγματος χρησιμοποιώντας την για πολύ διαφορετικά πράγματα (αν δεν απατώμαι της τάξης του 20-30) χωρίς να ορίζει επακριβώς τι εννοεί. Πιο σημαντική μέσα από το συγκεκριμένο έργο ήταν η έννοια του paradigm shift και χρειάστηκε αρκετή συνέχεια από τον ίδιο τον Κουν και επόμενους ως να ξεκαθαριστεί λίγο το τοπίο, αν και οι διαμάχες συνεχίζονται από όλες τις μεριές

  13. να συμφωνήσω κατ αρχήν με την κροτ – δεν νομίζω ότι είναι πάντα εφικτό να ξεφύγει κανείς από τη γενική ομολογία
    κατόπιν στη διαφαινόμενη διαφωνία lizard – χ/π έχω μια θέση προγενέστερη της διαφωνίας – δεν νομίζω ότι υπάρχει τρόπος τεκμηρίωσης της αλήθειας περί του είναι τι, γιατί οι ίδιες οι αισθήσεις μας είναι διαμορφωμένες από τις καθιερωμένες αντιλήψεις άπειρων προγόνων του είδους μας – όλα μου φαίνονται προϊόν ενός εξελικτικού πειράματος, όπου ο πειραματιστής και τα πειραματόζωα δεν αποκλείεται να ταυτίζονται…

  14. @χρήστος φασούλας Κι εμένα μου θυμίζεις την παραίνεση του Γκέμπελς: «Να λέτε συνεχώς ψέματα. Στο τέλος κάτι θα μείνει»

    @kaltsovrako Εξ ιδίας πείρας (δεν τογραψα τυχαία άλλωστε) σου λέω ότι το πείραμα δεν αφορά τον αδύνατο κρίκο ή καλύτερα ότι δυνάμει όλοι γίνονται αδύναμος κρίκος σε συγκεκριμένες συνθήκες

    @basileios Αυτά τα γνωρίζω αλλά η έννοια του Παραδείγματος είναι μονοδιάστατη; Θέλω να πω, είναι κάτι που μπορεί να μπει σε ένα στενό αριστοτελικό ορισμό;

  15. Πολύ εντυπωσιακό. Σκεφτόμουνα πόσο εξαρτημένοι είμαστε όλοι απ’ την ομάδα, σαν να έχει περάσει στο γενετήσιο κώδικα μας η άποψη ότι όποιος διαφοροποιείται είναι ταυτόχρονα και περιθωριακός. Σκέψου π.χ τα μικρά παιδιά που θέλουν να μοιάζουν με τα άλλα συνομίληκα τους σε όλα.

  16. Η ανάγκη να ανήκεις στην ομάδα είναι αναπόσπαστο κομμάτι του DNA μας και αποτέλεσμα φυσικής επιλογής: ο «κανονικός» έχει περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσει (υποστηρίζεται από την ομάδα) και να τεκνοποιήσει εξ ίσου κανονικούς απογόνους.

    Το πείραμα είναι πολύ ενδιαφέρον πάντως. Αναρωτιέμαι αν ο καθηγητής γνώριζε τους μαθητές του και επέλεξε τον 30ο ενσυνείδητα ή όχι….

  17. να σου απαντήσω πλαγίως: έχω έναν φίλο που δουλεύει στην Nature ως editor. οι οδηγίες προς τους editors εκεί λένε πως στα άρθρα που υποβάλλωνται αν χρησιμοποιείτε η λέξη ‘παράδειγμα’ στο 99% των περιπτώσεων πρέπει να σβηστεί.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: