Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Εικονική πραγματικότητα

Έχω πολλές φορές πέσει θύμα παραπληροφόρησης ή/και εξαπάτησης, είτε μέσω του τύπου (συμβατικού ή ηλεκτρονικού) ή, πιο πρόσφατα, με όσα λαμβάνουνΟ Επίσκοπος Berkeley χώρα στην ελληνική μπλογκόσφαιρα. Απ’ όλες αυτές τις περιπτώσεις, εκείνες που ξεγελάνε το νου περισσότερο είναι όσες ‘φιλμογραφούνται’, τρόπον τινά.

Ένα ρεπορτάζ στην τηλεόραση, που είναι καθόλα ψεύτικο, πείθει περισσότερο από ένα άρθρο σε μια εφημερίδα. Γιατί; Γιατί απευθύνεται στην πρωτογενή μας αντίληψη (οπτική κι ακουστική) κι όχι στη νοητική μας λειτουργία όπως συμβαίνει με το λόγο.

Στο λόγο η εικόνα αναδύεται δευτερογενώς καθώς μεταφράζουμε πρώτα τα λεκτικά σύμβολα (γράμματα και λέξεις) σε αντιληπτές έννοιες κι ύστερα ανακαλώντας από το περιεχόμενο της μνήμης μας, σκηνοθετούμε τις σκηνές που αυτές οι έννοιες περιγράφουν. Έτσι η αισθητηριακή αντίληψη δεν υπάρχει μεν, παράγεται δε δευτερογενώς μέσα στο εσωτερικό θέατρο του νου μας. Και γι αυτό είναι ασαφής και γενικά πιο αδύναμη.

Στην αντίθετη περίπτωση οι αισθήσεις μας αντιλαμβάνονται την εικόνα και τον ήχο μιας καταγραφής (ντοκυμαντέρ, είδηση, ρεπορτάζ κτλ) κι επειδή η αναπαραγωγή της καταγραφής μέσα από τηλεόραση, βίντεο, υπολογιστή, θυμίζει πολύ την ‘πραγματικότητα’, τείνουμε να είμαστε πιο δεκτικοί και συνεπώς πιο εύκολα εξαπατήσιμοι.

Η δυναμική και η συχνότητα της εξαπάτησής μας, αναγκάζει να σκεφτούμε γενικά για την πρόσληψη του πραγματικού: αν υπάρχει διαβάθμιση στο τι μας πείθει ως πραγματικό, μήπως ακόμα και καταστάσεις αυτού του θεωρούμε εξ αντικειμένου πραγματικό είναι διαβαθμίσεις; Μήπως δηλαδή, η ‘πραγματικότητα’ δεν είναι αλλά μας πείθει ότι είναι;

Και στις απλές περιπτώσεις (ηθελημένη παραπληροφόρηση) και στην φιλοσοφική διάσταση (αναβαθμοί του πραγματικού), το κλειδί στην όποια διέξοδο και αλήθεια είναι η κρίση. Η κρίση που επεξεργάζεται τα δεδομένα των αισθήσεων, αναζητάει νόμους και συνέπειες κι ανάλογα αποφαίνεται για το αν τελικά κάτι που μοιάζει με πραγματικό είναι όντως τέτοιο.

Κι εδώ τίθεται ένα μάλλον άλυτο πρόβλημα: μιλώντας για κρίση, μιλάμε για το κρίνων υποκείμενο, για το εγώ που εξασκεί την κριτική του ικανότητα.

Ποια διασφάλιση έχουμε όμως ότι το εγώ μας δεν είναι ο ύστατος απατεώνας; Ότι αυτός ο Χίτσκοκ του καθημερινού μας τρόμου, ο Τρυφώ των τρυφερών μας στιγμών, ο Μπέρκγκαν των στοχασμών μας, δεν είναι παρά ένας ακόμα σκηνοθέτης; Σκηνοθέτης με την εξής ιδιομορφία: είναι ταυτόχρονα και θεατής. Ο μόνος των έργων του.

Εγώ τουλάχιστον, παρότι δηλωμένος εμπειριστής, και οπαδός του επιστημονικού τρόπου σκέψης, δεν έχω βρει κανένα τρόπο να κλείσω αυτό το χάσκων παράθυρου του ιδεαλισμού στις αντιλήψεις μου.

Κι ο γέρο-Μπέρκλεϋ, αν συνεχίζει να ζει κάπου εξαϋλωμένος χαμογελάει. Γιατί τα πράγματα (μου) φαίνεται να διαγράφονται λίγο όπως τα φαντάστηκε.

Advertisements

Single Post Navigation

10 thoughts on “Εικονική πραγματικότητα

  1. Αν αναλογιστεί κανείς πόσο στενά είναι τα παραθυράκια των αισθήσεών μας προς τον κόσμο…

    οι όροι «υποκειμενικό» και «αντικειμενικό» αποκτούν άλλη διάσταση….

    Εξαιρετικό κείμενο, πρέπει )αν και Γάτος έναντι Πόντικα) να το παραδεχτώ…

    Σ:))))))

  2. Σκηνοθέτης με την εξής ιδιομορφία: είναι ταυτόχρονα και θεατής. Ο μόνος των έργων του.

    Με προβληματίζει συχνά το πως βλέπει ο σκηνοθέτης το έργο του.
    Έχω την αίσθηση ότι ως δημιουργός (και το ίδιο ισχύει για κάθε δημιουργό – συγγραφέα, ποιητή, ζωγράφο, γλύπτη, κλπ – ίσως να αισθάνεται σαν μικρός θεός, κατά κάποιο τρόπο.
    Το συνδυάζω με το σκεπτικό σου για την εικονική πραγματικότητα, και το πρώτο που μου έρχεται στο μυαλό είναι ο Κριστόφ. Ο σκηνοθέτης-θεός στο Trueman Show.

  3. Με εικόνες σκεφτόμαστε έτσι κι αλλιώς. Αυτές αποκρυπτογραφούμε με την ομιλία ή όποια άλλη έκφραση. Ο εγκέφαλος με εικόνες «σκέφτεται». Αν μπορούσαμε να απελευθερωθούμε από αυτή την αδυναμία (γνώμη μου) θα πλησιάζαμε στο συναίσθημα και την αλήθεια των πραγμάτων, η οποία (οξύμωρο? όχι και τόσο αν το σκεφτούμε) βρίσκεται μακριά απο τα πράγματα.

    Τροφή για σκέψη το ποστ 🙂

  4. Με αφορμή τις πιραντελικές θεωρίες περί πολλαπλότητας του εαυτού μας, αναρωτιέμαι πώς εκλαμβάνουν το ίδιο πράγμα οι διάφοροι εαυτοί που κατοικούν εντός μας…

  5. @Μαύρος Γάτος Ευχαριστώ Μαύρε Πήτ!

    @κασσιανός Κάπως έτσι πρέπει νάναι μόνο που ο θεός αυτός αισθάνεται κι έκπτωτος θεός ενίοτε. Πάλι σαν το τρουμαν σώου…

    @Rodia Δεν σκεφτόμαστε μόνο με εικόνες. Αν ήταν έτσι η γλώσσα θα ήταν άχρηστη. Σκέψου για παράδειγμα την σκέψη γύρω από ένα ολοκλήρωμα. Δεν επιτελείται επειδή γνωρίζεις την εικόνα του ολοκληρώματος αλλά επειδή ο νους μπορεί να χειρίζεται σύμβολα ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνει τι σημαίνουν. π.χ. οι φανταστικοί αριθμοί.
    Οτι η αλήθεια των πραγμάτων βρίσκεται μακρυά από τα πράγματα συμφωνώ.

    @αλεπού Εξαιρετική ιδέα! Και πως ο καθένας συντελεί στην πρόσληψη της ‘πραγματικότητας’

  6. μα ο Μπερκλευ υπάρχει μόνο και μόνο επειδή τον σκέφτηκα εγώ πριν κάποια χρόνια. Τώρα δεν τον σκέφτομαι άρα δεν χαμογελάει.

  7. @Basileios Χαχαχα, καλό! Δεν σκέφτηκες όμως ότι υπάρχει και χαμογελάει γιατί τον σκέφτομαι εγώ 😀

  8. παλι στο collective intelligence μου το πας… Εδώ πάει πολύ καλά: collective solipsism.

    κάπου εδώ υπάρχει μια ιστορία έτοιμη να γραφτεί…

  9. Φίλε Χαρτοπόντικα,

    Ήθελα να κάνω ένα σχόλιο πάνω σ’αυτό που΄γράφεις περί ανθρώπινης κρίσης:»που επεξεργάζεται τα δεδομένα των αισθήσεων, αναζητάει νόμους και συνέπειες κι ανάλογα αποφαίνεται για το αν τελικά κάτι που μοιάζει με πραγματικό είναι όντως τέτοιο.

    Κι εδώ τίθεται ένα μάλλον άλυτο πρόβλημα: μιλώντας για κρίση, μιλάμε για το κρίνων υποκείμενο, για το εγώ που εξασκεί την κριτική του ικανότητα»

    1)Πρέπει να κατανοήσουμε ότι δυστυχώς ή ευτυχώς ο άνθρωπος σε κάθε πτυχή της ζωής, της σκέψης ή της λογικής του στηρίζεται μ ο ν ο στις αισθήσεις του ή στα βιώματα των αισθήσεων του.Δεν υπάρχει τίποτα a priori ούτε γηγενείς, έμφυτες ανθρώπινες λογικές κ πραγματικότητες. Είμαστε ό,τι ζούμε κ ό,τι καταλαβαίνουμε οτι ζούμε…Ακόμα κ η φαντασία σου αγαπητέ τυφλοπόντικα περιορίζεται από τις αισθησιοκρατικές παρωπίδες (δε νομίζω ότι μπορεί να φανταστείς κάτι που ξεπερνα τις αισθήσεις σου π.χ. ένα χρώμα που δε βλέπεις,μια μουσική που δε μπορείς ποτέ να ακούσεις)Ακόμα κ αν πιστεύεις σε κάποιο θεό δεν τον νοήσαι πέραν της πραγματικότητας,πέραν του εαυτού σου…
    2)»Δεν υπάρχει αντικειμενικότητα μόνο συλλογική υποκειμενικότητα καθορισμένη από συμβατικά κριτήρια (κοινωνικά π.χ. επιβολή ιδεολογιών που καταπατούν τις εμπειριοκρατικές αντιληψείς)» Μποττομορ

    Ελπίζω να βοήθησα(προβληματίζοντας) έστω και στο ελάχιστο…

  10. @Anonymous Αγαπητέ ανώνυμε, (αλήθεια γιατί σχολιάζεις ανώνυμα;)
    Δεν νομίζω να διαφέρουν οι απόψεις μας, κι αν το κείμενό μου δίνει αυτή την εντύπωση είναι αδυναμία του κι όχι άποψί μου. Πάει καιρός που έχω αφήσω πίσω μου καντιανές αντιλήψεις για την a priori κριτική ικανότητα. Και βέβαια δεν αποκλείω τα a priori αλλά δεν τα ερμηνεύω μεταφυσικά. Π.χ. η αντίληψη του Pinker για το λεγόμενο γλωσσικό ένστιχτο.
    Κι όταν μιλάω για το κρίνων υποκείμενο, το βάρος δεν είναι στο κρίνων αλλά στο υποκείμενο. Νομίζω ότι η επιστημονική ερμηνεία της ανθρώπινης εσωτερικότητας σκοντάφτει (προς το παρόν τουλάχιστον) στην έννοια του εγώ.
    Εκεί είναι η κεκρόπορτα του εμπειρισμού. Δεν διατείνομαι ότι το κάστρο έχει αλωθεί.Απλά πως εγώ νοιώθω έτσι.
    Μ’ αυτό μου δίνεις την αφορμή να πω κάτι για το μπλογκ μου. Η πρόθεσή μου δεν είναι δοκιμιακή αλλά μάλλον ποιητική. Έτσι κι οι σκέψεις μου δεν αρθρώνονται με στέρεο ρασιοναλιστικό λόγο (αν υπάρχει τέτοιο πράγμα μετά Γκέντελ), αλλά με μια αρμογή βιωμάτων,συναισθημάτων και παρατηρήσεων-σκέψεων. Μ’ αλλα λόγια δεν διακηρύσσω καμιά αλήθεια αλλά εκφράζω την ‘αλήθεια μου’
    Ευχαριστώ για την αφορμή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: