Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Οι περιπέτειες ενός προσκυνητή

Χριστούγεννα έρχονται, ευτυχώς δεν έχουν απαγορευτεί οι φωταψίες όπως στην Αγγλία, θες δε θες, μπαίνεις στο κλίμα.

Ποιό κλίμα όμως; Απο τα τεκταινόμενα τριγύρω σχηματίζεις την εντύπωση ότι ο Χριστός ήρθε να σώσει τον κόσμο δια του shopping therapy.

Άσε πια αυτόν τον ταλαίπωρο τον Αη Βασίλη που Καισάρεια και Φινλανδία ερίζουνγια την καταγωγή του αλλά τελικά μάλλον από τα Jumbo κατάγεται.

Είπα λοιπόν να γράψω κάτι διαφορετικά Χριστουγεννιάτικο. Χριστουγεννιάτικο στην ουσία. Κι επειδή τα Χριστούγεννα είναι μια θρησκευτική υπόθεση κι αυτό το μπλογκ είναι βιβλιοαναφορικό κυρίως, θα σας πω για ένα θρησκευτικό βιβλιαράκι που είχα διαβάσει πριν πολλά χρόνια. Δεν χρειάζεται να είστε πιστοί για να διαβάσετε. Αρκεί η περιέργεια.

Το 19ο αιώνα, κάποιος άγνωστος Ρώσσος έγραψε κάτι που θεωρείται πια κλασσικό στην φιλολογία της Ορθοδοξίας, τις «Περιπέτειες ενός προσκυνητή». Είναι ένα βιβλίο, λίγο road movie χωρίς αυτοκίνητο, όπου ένας τυπάκος περισσότερο βαθύς απ’ ότι θέλει να παρουσιάζει τον εαυτό του στο βιβλίο, πάμφτωχος και λίγο ανάπηρος, τριγυρνάει τη Ρώσικη επαρχία με ελάχιστα υπάρχοντα στο δισάκι του, (το σημαντικώτερο των οποίων είναι ένας χοντρό βιβλίο, η Φιλοκαλία, μια συλλογή κειμένων των νιπτηκών πατέρων της Ορθοδοξίας), κι επιδίδεται με εξαιρετική επιτυχία στο διαλογιστικό άθλημα που λέγεται νοερή προσευχή του Ιησού.

Η νοερή προσευχή είναι big theme στη μυστική ορθόδοξη φιλολογία. Έχει ησυχαστική προέλευση κι είναι εξαιρετικά απλή: Πρέπει κανείς να μουρμουράει συνεχώς, με το στόμα ή με το νου, τη φράση: «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με». Υπάρχουν και πιο σύνθετες εκδοχές της φράσης, όπως: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με, τον αμαρτωλό» αλλά μας αρέσει ο μινιμαλισμός, και γι αυτό μένουμε στο πρώτο.

Η εσωτερική προσευχή, δεν είναι χριστιανική πρωτοτυπία. Η επανάληψη μιας φράσης για την επίτευξη εσωτερικής ανάτασης και φώτισης, είναι γνωστή γιογκική πρακτική. Εκεί, τέτοιου τύπου φράσεις λέγονται μάντραμ, κι η πιο γνωστή που θυμάμαι είναι η «Ωμ, μάνι πάντμε χουμ» ή κάπως έτσι (: Σημαίνει το μαργαριτάρι μέσα στο λωτό) , και πιθανόν να την έχετε ακούσει από τους Χάρε Κρίσνα σε καμιά πλατεία.

Το βιβλίο έχει σα μόνιμο φόντο ένα χιονισμένο ρώσικο τοπίο, κάτι που άθελα συνδέω με τα Χριστούγεννα αλλά και με το όχι τόσο χιονισμένο, φίλμ του Ταρκόφσκι, «Αντρέι Ρουμπλιώφ».

Αυτή την εικόνα έχω κρατήσει από όλο το βιβλίο, τον σακάτη προσκυνητή, να γυρνάει την κρύα Ρωσία και να ζεσταίνεται χωρίς ξύλα, φωτιά και χώβολη, αλλά μόνο από την εσωτερική φωτιά που γεννάει στην καρδιά του η προσευχή του Ιησού.

Κι αυτήν την εικόνα βρίσκω πολύ χριστουγεννιάτικη, πρώτα γιατί έχει και το απαραίτητο χιονάκι και κρύο, αλλά κυρίως γιατί, τελικά, τι άλλο είναι τα Χριστούγεννα από μια ποθούμενη κι ενίοτε πραγματοποιούμενη εσωτερική γέννηση; Μια γέννηση ενός ανώτερου εαυτού μέσα στη φάτνη που λέγεται σώμα, και στη Βηθλεέμ που λέγεται κόσμος, με μάνα την Μαρία που λέγεται αγάπη, και θετό πατέρα τον Ιωσήφ που λέγεται δύσπιστη σκέψη.

Κι αν απλώς νομίζετε ότι η θρησκεία είναι το όπιο του λαού, γιατί αυτός ο χαρακτηρισμός είναι απαξιωτικός ενώ οι «Τεχνητοί Παράδεισοι» του Μπωντλέρ για το κανονικό όπιο αξίζουν κάθε προσοχής, κι οι «Εξομολογήσεις ενός Αγγλου οπιοπότη» του ντε Κουϊνσευ διαθέτουν την πάσα ειλικρίνεια;

Όποιος ενδιαφέρεται για τον παράδεισο,  πάει εκεί με όπιο τρόπο…

Σημείωση: Συμπτωματικά έμαθα ότι υπάρχει δίσκος του Αλκίνοου Ιωαννίδη με ομώνυμο τίτλο και κατά τα φαινόμενα επηρεασμένος απ’ αυτό.

Advertisements

Single Post Navigation

14 thoughts on “Οι περιπέτειες ενός προσκυνητή

  1. Διαφωνώ με το πνεύμα του κειμένου, δεν παύει όμως να είναι από τα καλύτερα κείμενα σου που έχω διαβάσει.

    Υγ1
    Μου άρεσε παρα πολύ το λογοπαίγνιο με τη λέξη «όπιο».

    Υγ
    Δεν μου άρεσε καθόλου η αναφορά στο δίσκο του Α. Ιωαννίδη, που έχει τόσο εγκωμιαστεί για τους δήθεν βαθυστόχαστους στίχους του, που δεν είναι παρά μερικές έμμετρες ομοιοκατάληκτες ανοησίες.

  2. @Κασσιανός Αγαπητέ φίλε,μιας και έχω αρχίσει να εθίζομαι στους σχολιασμούς σου, και μιας και μοιραζόμαστε μια κοινή αγάπη, την ποίηση, και γι αυτό υπολογίζω στη γνώμη σου, θα ήθελα να μου εξηγούσες λίγο παραπάνω τη διαφωνία σου στο πνεύμα του κειμένου. Και κατ’ αρχήν τι θεωρείς πνεύμα του κειμένου; Που νομίζεις ότι το πάω δηλαδή;
    Για τον Ιωαννίδη δεν έχω άποψη γιατί μόλις χτες έμαθα τα περί αυτού του δίσκου.
    Προκαταβολικά ευγνώμων 🙂

  3. Πέρσι παρακολούθησα την χριστουγεννιάτικη λειτουργία, μετά από πάρα πολλά χρόνια (στην πραγματικότητα δεν ξέρω αν την είχα ποτέ παρακολουθήσει!) Στη μονή Βλατάδων, που είναι Πατριαρχική, δλδ δεν υπόκειται στην Εκκλησία της Ελλάδος. Ένα μόνο θα πω: κατάνυξη. Και να σκεφτείς ότι είμαι συνειδητός άθεος…

    Μπορώ να πω ότι πέρσι κατάλαβα χριστούγεννα για πρώτη φορά. Σάς το συνιστώ ανεπιφύλακτα. ΚΙ άσε τους άλλους να φορτώνουνκαροτσάκια και σακκούλες μέσα στον πανικό…

  4. Δεν νομίζω ότι το πας πουθενά, ούτε καν το υπαινίσσομαι, φίλτατε Χαρτοπόντικα. Μη μου συγύζεσαι, χρονιάρες μέρες 🙂
    Απλά, ανδύεται από το κείμενο μια θρησκευτικότητα, και μάλιστα του ορθόδοξου τύπου.
    Είναι σαφέστατα επηρεασμένο από το κλίμα των ημερών.
    Καλύτερη απόδειξη το σχόλιο του – φίλτατου – άθεου Μαύρου Γάτου περί χριστουγεννιάτικης λειτουργίας και κατάνυξης.
    Η περιρέουσα ατμόσφαιρα που λέμε 🙂

  5. @Μαύρος Γάτος Ξέρω τι εννοείς. Θυμάμαι κι εγώ μια διαφορετική Κυριακάτικη λειτουργία στον Αγιο Στέφανο, στη Βιέννη. Ίσως όχι τόσο κατανυκτική, αλλά σίγουρα υποβλητική…

    @Κασσιανός Δεν συγχίστηκα φίλε μου αλλά αποφεύγεις να μου πεις που ήταν η διαφωνία σου. Pourquoi?

  6. Μα σου το είπα. Με τη θρησκευτικότητα που αναδύεται, αποτέλεσμα της ατμόσφαιρας των ημερών.

    Συνήθως γράφεις ανατρεπτικά, κοιτάς τα πράγματα μέσα από ένα παραμορφωτικό καθρέφτη. Το ξέχασες ;

    Και το ανατρεπτικό γοητεύει πολύ περισσότερο από το συμβατικό.

  7. Εντάξει, ας θεωρηθεί αυτοδιαφήμιση.
    Εγώ διάλεξα να αφιερώσω στους φίλους ποιητές της παρέας στο μπλογκοχωριό ένα ποίημα του Σαχτούρη που μιλά για ΤΑ ΔΥΣΤΥΧΙΣΜΕΝΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ, σε πλήρη ανίθεση με το πνεύμα των ημερών!

  8. @κασσιανός Νόμιζα ότι θα έβλεπες σαν ανατροπή την αποδοχή του παραδεδεγμένου όταν η άρνηση είναι η νόρμα 😉

  9. Δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι η άρνηση είναι η νόρμα.

    Ο μεγαλύτερος τρόμος που έχω νιώθει είναι όταν βλέπω τα πλήθη, τις λαοθάλασσες, να συρρέουν σε εκκλησίες, τζαμιά και συναγωγές, με μια ακλόνητη πίστη, με μια αναμφισβήτητη υποταγή, με μια «όπια» κατάνυξη, με μια αβασάνιστη ΑΠΟΔΟΧΗ.

  10. @κασσιανός Η νόρμα στους γράφοντες εννοώ…

  11. Τότε, ναι. Ασφαλώς μπορώ να το δω και έτσι.

  12. xerete tn ekdotiko oiko i tn siggrafea t vivliou …to thelw

  13. @antreas Ο συγγραφέας είναι ανώνυμος κι αν θυμάμαι καλά, γιατί δεν το έχω πια το βιβλίο, ήταν Εκδόσεις Αστέρος

  14. @Andreas Έτυχε να ρωτήσω στην έκθεση βιβλίου χτες: δεν είναι ο Αστέρας αλλά οι εκδόσεις Παπαδημητρίου

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: