Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Του Σουλτάνου ή του Δόγη;

Η πρόσληψη της εθνικής ταυτότητας είναι αποτέλεσμα χρόνιας έκθεσης σε ιδεολογικές τοξίνες. Γιατί  η έννοια έθνος είναι ιδεολόγημα. Από τότε που οι Γάλλοι σήκωσαν την σημαία της επανάστασής τους, τα ‘έθνη’ βάλθηκαν να ορίζουν τον εαυτό τους, να ανακαλύπτουν αλύτρωτες γαίες, προπάτορες στην άκρη της οικουμένης, κυριαρχικά δικαιώματα στα αμπέλια του γείτονα και ούτω καθεξής.

Η πρόσληψη της εθνικής ταυτότητας χρήζει όμως πάντα κάποιας φορεσιάς, κάποιου φολκλόρ, κάποιου λαϊκού χρώματος που τη ράβει στον μεγάλο ράφτη των πολιτισμών. Σίγουρα ο Γάλλος αισθάνεται διαφορετικός από τον Αμερικάνο αλλά κι οι δύο αισθάνονται μέρος του δυτικού πολιτισμού. Κοντοχωριανοί, άσπονδοι φίλοι.

Και για τους περισσότερους λαούς κάπως έτσι πάει η ιστορία, ανεξαρτήτως της βαθμίδας ανάπτυξης της έννοιας έθνος στην συνείδησή τους.

Υπάρχει ένα προβληματάκι όμως: οι πολιτισμοί έχουν γεωγραφικό εντοπισμό. Κι εφόσον υπάρχει γεωγραφία υπάρχουν και σύνορα. Τι γίνεται τότε με τους λαούς που βρίσκονται στην συνοριακή γραμμή; Η πολιτισμική εγγύτητα επηρεάζει την εθνική συνείδηση;

Είναι ένα ερώτημα που  πολύ έχει απασχολήσει και απασχολεί τους  νεο-έλληνες.

Να το πω απλά. Όταν ο Καραμανλής διακήρυσσε το «Ανήκωμεν εις την Δύσιν»  μάλλον εξόρκιζε δαιμόνους αφού οι περισσότεροί μας νοιώθουμε περισσότερο ανατολίτες και λιγώτερο ευρωπαίοι. Το ότι νοιώθουμε ανατολίτες είναι συναρτημένο με τον εθνικό μύθο: είμαστε οι απόγονοι των αρχαίων ελλήνων που μεταλάχθηκαν σε χριστιανούς Βυζαντινούς κι αν δεν ήταν οι μπαγάσες οι Τούρκοι θα ήμασταν τώρα μια περήφανη ανατολική αυτοκρατορία.  Κάπως έτσι πάει το κυρίαρχο ιδεολογικό παραμύθι. Μόνο που κάθε παραμύθι σε εθνικό επίπεδο γίνεται δονκιχωτισμός, ο δονκιχωτισμός ωθεί σε περιπέτειες, αυτές σε αποτυχίες, κι οι αποτυχίες σε πόνο. Ο πόνος του εθνικού  μας παραμυθιού ήταν το 1922, η μικρασιατική καταστροφή, η απώλεια της Σμύρνης κτλ.

Το περίεργο (ίσως όχι και τόσο) είναι ότι μετά από την απώλεια της ανατολής γίναμε περισσότερο ανατολίτες.  Θες οι αναρίθμητοι πρόσφυγες, θες το ρεμπέτικο που εξελίχθηκε σε εθνική μουσική, θες η πικρία προς τη Δύση που δεν μας βοήθησε, κάπου νοιώσαμε ότι δεν ανήκωμεν εις την Δύσιν.

Που ανήκουμε όμως τελικά; Έθνος ανάδελφον, έλεγε ο Σαρτζετάκης κι είχε δίκιο εν μέρει. Εν μέρει μόνο. Ο προσ-ανατολισμός είναι περισσότερο συναισθηματικός πια παρά ιδεολογικός.

Αν κοιτάγαμε πιο ψύχραιμα προς τα  πίσω θα διαπιστώναμε (προς μεγάλη ανακούφιση του εθνικού κόμπλεξ) ότι ανήκουμε αρκετά στη Δύση.

Δεν το δικαιολογεί ίσως η Ορθόδοξη θρησκεία μας. Το δικαιολογούν όμως οι δουλείες μας. Γιατί τα τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς στους Οθωμανούς είναι σαφώς λιγώτερα από τα εξακόσια στους Ενετούς (για κάποια μέρη της Ελλάδας) και πάντως όχι λιγώτερα από τετρακόσια γι άλλα.

Το Ενετικό συστατικό του νεο-έλληνα έχει περίεργα αποσιωπηθεί. Σαν να μην ξεκίνησε η νεώτερη λογοτεχνία μας του Ερωτόκριτου και της Ερωφίλης από την ενετοκρατούμενη Κρήτη. Σαν να μην υπήρξε ο Σολωμός κι ο Κάλβος, οι μεγάλοι Ενετοτραφείς και ιταλόγλωσσοι Ιόνιοι. Σαν να μη τύπωσε ποτέ ο  Άλδος Μανούτιος…

Ο λόγος αυτής της αποσιώπησης πρέπει να αναζητηθεί στη θρησκευτική μισαλλοδοξία. Καλύτερα το σαρίκι του Σουλτάνου παρά η τιάρα του Πάπα, ήταν η θέση των θρησκευτικών μας ταγών. Ή ο σκούφος του Δόγη, συμπληρώνω εγώ.

Γιατί άραγε; Μαστίγωνε πιο φιλάνθρωπα ο Σουλτάνος; Ανασκολόπιζε με περισσότερο τακτ; Εξανδραπόδιζε με περισσή αβρότητα;

Μπα! Γιατί απλούστατα η εκκλησιαστική ιεραρχία κινδύνευε λιγώτερο κάτω από τον Σουλτάνο.

Για να νοιώσει κανείς την ιστορία πρέπει να ταξιδέψει. Πρέπει να ψαύσει τις ουλές που αυτή έχει αφήσει στο χώμα.  Μια μεγάλη εκδρομή από τη Βενετία, τα Δαλματικά παράλια, τα Επτάνησα μέχρι την Κρήτη, πείθει. Πείθει ότι ανήκαμε και στη Δύση. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ήμασταν κτήση της κι ο πολιτισμός που άφησε πίσω της έγινε μέρος του δικού μας.

Έχω πολλές και άτακτες σκέψεις για το θέμα, αλλά σταματάω εδώ. Ήθελα απλώς να δώσω τις βασικές αφορμές για συζήτηση. Κλείνω με ένα προβοκατόρικο σύνθημα:

Δεν υπάρχει μόνο μπουζούκι. Υπάρχει και μαντολίνο. 

Advertisements

Single Post Navigation

6 thoughts on “Του Σουλτάνου ή του Δόγη;

  1. …και ταμπουράς και ούτι και μπαγλαμάς και σάζι και μαντόλα και ό,τι τραβάει η ψυχή σου!

    *

    Γοντικάκης, σε μια συζήτηση που είχαμε, του λόγου ελθόντος στον Τσιτσάνη: Ανήκομεν εις την Δύσιν, αλλά τη βρίσκουμε με την Ανατολή!
    (το ποστ υπάρχει στα μτΚ)

    *

    Προσωπικά, δεν έχω δίλημμα, από τα φοιτητικά μου χρόνια: η Ελλάδα είναι Δύση. Αλλά, σημειώνω μετά παρρησίας: αυτό μοιάζει απελπιστικά μονοσήμαντο / φτωχό (τη στιγμή που το δυτικό παράδειγμα έχει χρεοκοπήσει ανεπανόρθωτα)

    Τολμώ λοιπόν να προτείνω το ακόλουθο σχήμα: είμαστε Έλληνες, κατακτούμε αυτή τη δυνατότητα – και στη συνέχεια διαλεγόμαστε ισότιμα με όλες τις παραδόσεις, δυτικές και ανατολικές.

  2. @Πάνος Καταλαβαίνω τη στάση σου αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι η ταυτότητα (προσωπική ή εθνική) είναι ζήτημα επιλογής. Σίγουρα οι αποφάσεις μπορούν να την καθορίσουν ή να την αλλάξουν σε βάθος χρόνου. Στο μεγαλύτερο μέρος είναι όμως εξωγενείς παράγοντες που την προσδιορίζουν.

    Ειρήσθω εν παρόδω, πρόβλημα ταυτότητας από την ανάποδη πλευρά έχουν κι οι Τούρκοι. Γιατί κι αυτοί κατοικούν στο σύνορο δύο πολιτισμών: του ισλαμικού και του χριστιανικού.

  3. ο Ελληνισμός όπως είπε και ο αείμνηστος Βασ. Ραφαηλίδης είναι πολιτισμός, τίποτε λιγότερο τίποτε περισσότερο, ο αρχαιοΕλληνικός πολιτισμός είναι προέκταση της σημερινής Ευρώπης απ’ όπου τον πήραμε και εμείς που ζούμε γεωγραφικά στον Ελλαδικό χώρο και φυσικά τον νιώθουμε περισσότερο μια και χρησιμοποιούμε την προέκτασης της γλώσσας του…

    είναι όμως σημαντικό το που «ανήκουμε»;
    προσωπικά δεν με απασχολεί.


    Κάτι άλλο φίλε Χαρτοπόντικά, άσχετο.

    Γιατί μετά από τόοοοσο καιρό το νέο μπλογκ σου στο wordpress δεν εμφανίζεται στο Μόνιτορ; μήπως ο Παναγιώτης το παρακάνει; Του έχω υποβάλει και εγώ το νέο μου επίσης στο wordpress πριν 20 περίπου μέρες και ακόμα να εμφανιστεί…

    απάντησέ μου σε παρακαλώ, γιατί δεν ξέρω τι να κάνω.

    Χρόνια σου Πολλά και Υγεία!

  4. @Ροϊδης Αν είναι σημαντικό το που ανήκουμε; Δεν ξέρω. Εμένα με απασχολεί ότι έχει σχέση με την αυτοσυνείδηση. Κι επειδή η εθνική ταυτότητα είναι μέρος του προσδιορισμού του καθένα μας, με απασχολεί πως αποκτάται. Ακόμα περισσότερο με απασχολεί η πολιτισμική (όχι πολιτιστική) ταυτότητα που είναι συναρτημένη με την εθνική.
    Όσο για το Μόνιτορ, ειλικρινά δεν καταλαβαίνω. Από τεχνική άποψη το θεωρώ αρκετά απλό να αυτοματοποιηθεί αυτή η διαδικασία ακόμα και με ‘έγκριση’ του Παναγιώτη. Δεν ξέρω τι να πω…

  5. Έχοντας Επτανησιακή καταγωγή ομολογώ ότι αισθάνομαι λίγο παρίας στην ίδια μου την χώρα
    -Το γαλάζιο του Αιγαίου με τα λευκά σπιτάκια του (όλο το Αιγαίο, Κυκλάδες δηλαδή).
    -Ο Καλαματιανός, το τσάμικο και το λεβέντικο κλαρίνο.
    -Το ρεμπέτικο που μιλα στην ψυχή του Έλληνα κλπ κλπ κλπ.

    Ναι υπάρχουν και αυτά είναι μέρος του πολιτισμού μας και δεν πρέπει να τα αρνηθούμε. Όμως, υπάρχει και το πιο ανθισμένο Ιόνιο, ίσως περισσότερο μελαγχολικό, ο μπάλλος, οι καντάδες, το μαντολίνο, ο Βούλγαρης, ο Λασκαράτος κλπ κλπ, όλα αυτά για τους σύγχρονους Έλληνες και για την ίδια την επίσημη Ελλάδα μάλλον δεν υπάρχουν.
    Δεν θα μού έκανε εντύπωση, εάν εξαφανίζονταν τα Επτάνησα να μην έδινε κανείς σημασία.
    😦

  6. @Ντροπαλός Καταλαβαίνω το παράπονό σου. Προσωπικά μ’ αρέσει το Ιόνιο περισσότερο κι αισθάνομαι πιο πολύ at home εκεί παρότι η καταγωγή μου είναι από .. Μικρά Ασία.

    Κατα κάποιο τρόπο τα επτάνησα εξαφανίστηκαν με το σεισμό του 50. Στη θέση τους (πλην Κέρκυρας) ξεφύτρωσε αρκετή νεοελληνική μιζέρια…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: