Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Μεταφυσικά Μουσεία

Επί Χαρίλαου Τρικούπη ξεκίνησε το μεγάλο έργο της εποχής, η σύνδεση του Βόλου με τραίνο. Το έργο αυτό έφερε στην Αθήνα έναν Ιταλό μηχανικό με την οικογένειά του: τον Εβαρίστο Ντε Κίρικο. Κι η έλευση του στην Ελλάδα σημειοδότησε, το 1888, και την έλευση/γέννηση του μεγάλου γυιού του, Τζόρτζιο.

Ο Τζόρτζιο έμεινε στην Ελλάδα μέχρι το 1906, τον επόμενο χρόνο από το θάνατο του πατέρα του, διαμένοντας πότε στο Βόλο, πότε στην Αθήνα. Ήταν 18 χρονών όταν έφυγε. Θα επέστρεφε, για μια μόνο φορά, πολύ αργότερα, το 1974, για μιαν όπερα (:Ορφέας κι Ευρυδίκη του Γκλουκ) της οποίας είχε κάνει τα σκηνικά.

Το 1978, ο Τζιόρτζιο ντε Κίρικο πεθαίνει πλήρης ημερών.

Τι σημάδια άφησε η Ελλάδα πάνω του και στο έργο του; Την απάντηση προσπαθεί να δώσει μια έκθεση στην Αθηναΐδα. Έχοντας δει πίνακές του μόνο περιστασιακά και πάντα σε βιβλία, θέλησα να επωφεληθώ της ευκαιρίας. Και παρότι πήρα το σχετικό οδηγό της έκθεσης, απέφυγα να διαβάσω τα τεχνοκριτικά κείμενα για να μεταφέρω εδώ την εντύπωσή μου ανόθευτη όσο γίνεται από γνώμες τρίτων.

giorgio-de-chirico-the-enigma-of-the-hour-1911.jpg

Η ζωγραφική του Ντε Κύρικο είναι περίεργη. Η ικανότητά του στο σχέδιο δεν εντυπωσιάζει. Σχηματίζει λες με δυσκολία τα περιγράμματα των μορφών, πάντα με σαφείς γραμμές, που όμως δεν είναι ‘μονοκονδυλιά’ αλλά μικρές τρεμουλιαστές γραμμούλες σαν απόπειρα σκίτσου με το πινέλο. Οι αναλογίες των σωμάτων, η προοπτική, τα λιτά αρχιτεκτονικά θέματα, όλα έχουν ένα κάπως ναϊφ χαρακτήρα.

Ούτε και το χρώμα εντυπωσιάζει. Θαμποί χρωματισμοί, με την μουντάδα που βγάζει ο ατζαμής που προσπαθεί να συνθέσει χρώματα χρησιμοποιώντας μόνο τα βασικά. Οι γήινες αποχρώσεις κυριαρχούν και μόνο στα πιο τελευταία έργα του βλέπουμε χρώμα με λάμψη: κάποιους ήλιους και κάποιους ουρανούς.

102115532_f2471e3395_m.jpg
by grewlike

Ποιο είναι λοιπόν το στοιχείο για το οποίο έχει θεωρηθεί μεγάλος ζωγράφος;

Αναμφίβολα η σύνθεση. Εύκολα ο αμύητος θα μπορούσε να θεωρήσει το Ντε Κίρικο σουρρεαλιστή και θυμάμαι πως στην εφηβεία τον έμπλεκα στο μυαλό μου με τον αμιγή σουρρεαλιστή Εγγονόπουλο.

Τα θέματα του Ντε Κίρικο έχουν μερικά εύκολα αναγνωρίσιμα στοιχεία:

Υπάρχει σχεδόν πάντα ένα αρχιτεκτόνημα. Το δωμάτιο μέσα στο οποίο απεικονίζεται η κυρίαρχη μορφή, η θέα από το παράθυρο προς κάποια piazza, αυλή ή εξοχή με ναϊσκους αρχαίους ή απλώς σκόρπιους κίονες.

Υπάρχει κάποιο αντικείμενο που παραπέμπει σε τέχνη, ένα μαρμάρινο κεφάλι, ένας πίνακας ή ένα σκέτο καβαλλέτο, ένα ζωγραφιστό ορθογώνιο κτλ.

Αλλά κι οι μορφές του παραπέμπουν σε τέχνη. Τις περισσότερες φορές μοιάζουν αγάλματα, ανδρείκελα, ή ακόμα ρομπότ, καθώς στο σώμα τους συνενώνονται ξύλινα ή μεταλλικά στοιχεία.

Μια χαρακτηριστική εντύπωση που κουβαλούσα πάντα για τον Ντε Κύρικο είναι η αίσθηση της σιωπής που έχουν οι πίνακές του.

Η τέχνη του Ντε Κύρικο μοιάζει οπτικός στοχασμός. Είναι ενατένιση του ανθρώπου και του κόσμου σε ένα εσώτερο σύμπαν. Είναι μια ενατένιση αλλά και αναζήτηση για νόημα, ή απλώς η παραδοχή και η αποδοχή της απουσίας νοήματος.

Το βλέμμα του ζωγράφου διατρέχει τον κόσμο σαν το βλέμμα επισκέπτη μουσείου. Σταχυολογεί τα στοιχεία που συγκροτούν μια ένταση ακόμα κι αν αυτή δεν αποσκοπεί κάπου. Και μετουσιώνει αυτή τη ματιά σε τέχνη.

Πότε επιτυγχάνει η τέχνη; Πότε θεωρείται μεγάλη; Όταν δεν μπορείς να την βγάλεις από το νου σου, όταν ακόμα τη σκέφτεσαι με απαρέσκεια ή οργή, με αποτροπιασμό αλλά εμμονή.

Όταν η τέχνη καταφέρνει να συνεγείρει ή διεγείρει, είναι μεγάλη τέχνη.

Advertisements

Single Post Navigation

9 thoughts on “Μεταφυσικά Μουσεία

  1. Ενδιαφέρων ο ορισμός σου 🙂 το ψάχνω ακόμα να το ορίσω γενικά. Για μένα, ξέρω. Είναι κάτι που με ευχαριστεί, ένα έργο που χαίρομαι όταν το αντικρύζω, το ακούω, το διαβάζω. Χαίρομαι πολύ που υπάρχουν τα έργα του Γκωγκέν, η μουσική του Μπαχ.
    Ο ντε Κίρικο με κάνει να νιώθω άβολα, με αποξενώνει, με κρατά μακριά. Είναι αναγνωρίσιμο το έργο του, έχει αποτυπωμένο το δικό του χαρακτήρα πάνω του, καταλαβαίνεις με τη πρώτη ποιος είναι ο ζωγράφος. Αυτό όμως βοηθά περισσότερο εκείνους που εμπορεύονται το έργο, τους γκαλερίστες, τους εκτιμητές.
    Ωρες ώρες, έχω την ιδέα ότι οι καλλιτέχνες και το έργο τους ορίζονται από τους εκμεταλλευτές τους. Πόσοι άραγε της ίδιας εποχής με το ντε Κίρικο ζωγράφιζαν πολύ καλύτερα ή πολύ πιο ευχάριστα; Κάπου, κάπως ΕΤΥΧΕ να προβληθεί αυτός. Θέμα τύχης είναι τελικά, και όλες οι παπαρολογίες που διδασκόμαστε είναι δικαιολογίες εκ των υστέρων. Πόσο θα γέλαγε ο Λεονάρντο αν ήξερε πόση αξία έχουν δώσει στη Μόνα Λίζα του; Πόσο γελούσε ο Πικάσσο και ο Νταλί με τα κορόιδα που τα σκάγαν χοντρά για ένα έργο τους;
    Ερώτημα κρίσεως: Θα γνωρίζαμε σήμερα το Θεόφιλο αν δεν τον είχε ανακαλύψει ο Τεριάντ και δεν τον είχε περιλάβει στα διάσημα «τετράδιά» του, και δεν είχε χρηματοδοτήσει το ομώνυμο μουσείο στη Μυτιλήνη;

  2. πράγματι μια σιωπή αναδίδεται απ τα έργα του. ίσως είναι το βασικό μετά-τεχνικό τους χαρακτηριστικό. επίσης πάντα μου έκανε εντύπωση η πόλη του, ο Βόλος. μια μικρή πόλη συνδεδεμένη με ένα τόσο μεγάλο ζωγράφο.

  3. Μια ακινησία αναδύεται απ’ το έργο του. Εκεί που σε άλλους ζωγράφους φαίνεται να υπάρχει μια κίνηση εν εξελίξει, να υπήρξε ή να προοιωνίζεται, εδώ σαν να σταμάτησε το πινέλο του τον χρόνο.

  4. @rodia Καταλαβαίνω τον προβληματισμό σου, αλλά πιστεύω αυτό που λέω. Έτσι το έχω νοιώσει στο πέρασμα του χρόνου, είδικά με τη ζωγραφική

    @markosthegnostic αυτή η σιωπή έχει κάτι από άχρονο

    @αλεπου Ακινησία, ναι. Σωστή λέξη, μια άλλη θεώρηση της σιωπής.

  5. Παράθεμα: “Η πρώτη μου επίσκεψη σε έκθεση ζωγραφικής” « “Μπαμπάκης” - όπως ακριβώς με φωνάζει ο γιός μου

  6. Αναμφίβολα η τελευταία παράγραφος και η κατακλείδα είναι από μόνες τους η απάντηση στην οποία θα κατέληγα κι εγώ…
    Ειδικά στην περίπτωση του ντε Κίρικο προσωπικά με εμπνέει και με γοητεύει αυτή η αναμονή, η ακινησία που αποπνέουν τα έργα του: πράγματι σαν σκηνικά έργου που πρόκειται να αρχίσει, ή μόλις έχει τελειώσει, συνθέσεις που σε κάνουν να τις φανταστείς σε έναν χώρο με απλωτές γραμμές και φως συνήθως πλάγιο…

  7. σαν σκηνικά έργου που πρόκειται να αρχίσει, ή μόλις έχει τελειώσει
    Ωραία παρομοίωση!

  8. Παράθεμα: “Ευτυχώς, πιο ωραίος από Έλληνας” « Χαρτοπόντικας

  9. Παράθεμα: “Ευτυχώς, πιο ωραίος κι από Έλληνας” « Χαρτοπόντικας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: