Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Θάνατος στη Βενετία

Θάνατος στη Βενετία, το φίλμΟ θάνατος έρχεται με δυο μορφές:

  • τη βίαια, την απότομη, την καταλυτική, του φόνου, της καταστροφής, του δυστυχήματος, το πολέμου, της συντέλειας.
  • την αργή, την των γηρατειών, της φθοράς, της εγκατάλειψης του ζωντανού, της βύθισης στον ωκεανό της ανυπαρξίας

Η Βενετία υπήρξε πρόξενος πολλών θανάτων του πρώτου τύπου, της επιφυλάχθηκε όμως ο δεύτερος. Αργά αργά η υγρασία την αγγαλιάζει και τη βουλιάζει. Τα δάχτυλα της θάλασσας, σα χάδι σήψης, σαπίζουν τα ξύλα της και τους σοβάδες. Σαν χιονάνθρωπος που λιώνει, η Βενετία γίνεται το πιόμα του ίδιου του νερού της.

Για κάποιο λόγο μ’ αρέσει να επιστρέφω σ’ αυτή την πόλη του θανάτου. Είναι μέρος των πολιτισμικών γονιδίων μου, είναι μέρος των γονιδίων της φαντασίας μου.

Κι επιστρέφω στη Βενετία με πολλούς τρόπους. Με τη σκέψη και την ανάμνηση συχνά πυκνά. Ακόμα κι όταν δανείζομαι την ανάμνηση από τον Ούγκο Πράτ και το Βενετσιάνικο παραμύθι ή την Κρυμμένη Αυλή του Μυστηρίου. Ή την εικόνα από το ηλιοβασίλεμα του Τέρνερ. Ή ακόμα την κάμερα του Βισκόντι, του πρώτου που με ξενάγησε σ’ αυτό το τοπίο του θανάτου.

Ο Βισκόντι έκανε φίλμ τη νουβέλα του Τόμας Μαν  το 1971, κι εγώ πρέπει να το πρωτοείδα το 1976. Στο φίλμ υπάρχει μια χαρακτηριστική απόκλιση από τη νουβέλα: ο κύριος χαρακτήρας της νουβέλας είναι συγγραφέας ενώ του Βισκόντι είναι μουσουργός. Ο Τόμας Μαν ήταν φίλος του Μάλερ κι ο ήρωας του Βισκόντι δανείζεται από αυτόν. Κατά τ’ άλλα όμως το έργο είναι πιστό. Κι αν δε με απατά η μνήμη μου, δεν είχε πάρει ιδιαίτερα καλές κριτικές.Εμένα όμως μου είχε αρέσει.

Για την εποχή ήταν τολμηρό: ένας μεσήλικας ερωτεύεται ένα νεαρό, σχεδόν παιδί, στο ξενοδοχείο που παραθερίζει, στο μακρόστενο νησάκι του Λίντο. Το Λίντο είναι κάτι σα φυσικός κυματοθραύστης της Βενετίας. Χωρίζει τη λιμνοθάλασσα από την Αδριατική κι από παλιά αποτελούσε τουριστικό προορισμό λόγω της μεγάλης αμουδερής παραλίας του.

Αν ήταν τολμηρό το φίλμ, φανταστείτε πόσο ήταν η νουβέλα που είχε εμφανιστεί το 1912!

Βέβαια η διεκπεραίωση του θέματος δεν έχει τίποτα το σκανδαλιστικό ή σεξουαλικό. Παραπέμπει συνειδητά στην αρχαία ελληνική μυθολογία κι ιστορία. Στους Σωκράτη και Φαίδωνα, με τους οποίους παραλληλίζει εαυτόν και τον όμορφο νέο (τον Τάτζιο, ένα δεκατετράχρονο αγόρι πολωνικής καταγωγής) ο Φον Άσσενμπαχ, ο ήρωας της νουβέλας.

Το όλο έργο έχει μια στοχαστική διάθεση. Τα συμβάντα που παρακολουθεί είναι ως το πλείστον εσωτερικά. Κι ακόμα κι όταν είναι εξωτερικά περιστατικά, έχουν μια συμβολική ή χρησιμεύουν σαν αφορμές για να καταδυθούμε στην ψυχή του Φον Ασσενμπαχ που συνταράσσεται μετά χρόνια ακινησίας μέσα στον καθωπρεπισμό και την ‘ανώτερη ηθική’, αρετές για τις οποίες έχει βραβευτεί, θαυμαστεί και καταξιωθεί.

Ο Φον Άσσενμπαχ συλλαμβάνει την ιδέα του ταξιδιού ξαφνικά, όταν σε ένα περίπατο, ένας άγνωστος που βγαίνει από ένα νεκροταφείο του  Μονάχου, δίνει στην ψυχή του το έναυσμα. Δεν επιλέγει τη Βενετία αλλά καταληγει σ’ αυτήν. Δεν είναι η πρώτη του φορά εκεί. Στο χρόνο της νουβέλας, συχνά επιχειρεί να φύγει γιατί η εύθραυστη υγεία του δεν αντέχει το υγρό κλίμα.

Μια επιδημία χολέρας ξεσπά στην πόλη κι οι αρχές κάνουν τα πάντα για να την αποκρύψουν. Ο Άσσενμπαχ το καταλαβαίνει, αλλά επιθυμεί να μείνει παρά τον κίνδυνο. Ακριβώς γιατί ο κίνδυνος διώχνει σιγά σιγά τον κόσμο και τον αφήνει πιο μόνο με το αντικείμενο του έρωτά του.

Δεν ανταλλάσει ποτέ ούτε μια κουβέντα με τον νεαρό μόνο βυθίζεται μοιραία στο πάθος του γι αυτόν, πάθος που όλο και βαθαίνει. Σ’ αυτό το βύθισμα διαλύεται ο πρότερος βίος του, οι δάφνες κι ο καθωσπρεπισμός. Σ’ αυτό το βύθισμα αναγνωρίζει ότι βρήκε για τι αξίζει κανείς να ζει. Κι όταν αυτό πια είναι ολοφάνερο στο πνεύμα του, όταν κυριαρχεί και δεσπόζει, τότε πεθαίνει. Άδοξα. Χωρίς να πραγματώσει τον πόθο του, χωρίς να δώσει υπόσταση στη ζωή του με βάση το νεοαποκτημένο της νόημα.

Η Βενετία καταπίνει τα θύματά της στην ίδια της τη φθορά, στην ίδια της τη λήθη.

Και πλέουν σαπισμένα κουφάρια μες τα νερά των καναλιών της προσμένοντας την ώρα που η πόλη θα τα αγγαλιάσει στο δικό της θάνατο.

 Σημ. Την ελληνική μετάφραση του Ίνδικτου δεν την εκτίμησα καθόλου. Πολλά νοηματικά κενά και γενική αφροντισιά. Αντίθετα το βιβλίο ήταν πολύ καλαίσθητο. Το εξώφυλλο είναι από πίνακα του Ντε Κίρικο.

Advertisements

Single Post Navigation

13 thoughts on “Θάνατος στη Βενετία

  1. Στ’ αγαπημένα μέρη πρέπει κανείς να επιστρέφει!
    Μ’ αρέσει η παρατήρηση που κάνεις για τη Βενετία-πρόξενο θανάτου και τη Βενετία που βουλιάζει στον δικό της θάνατο η ίδια.

  2. Ένα παράξενο πράγμα, ενώ το βιβλίο μου άρεσε πολύ, την ταινία την βρήκα απόμακρη και αργή. Με εντυπωσίασαν κάποιες εικόνες της, οι οποίες πραγματικά μεταφέρουν όλη την δύναμη των συναισθημάτων, αλλά έχω την αίσθηση ότι έπασχε σε θέματα ρυθμού.

    Από την άλλη, τι ρυθμό έχει ο θάνατος θα μου πεις. Και δικαίως.

    Δεν έχω ταξιδέψει Βενετία ακόμη. Ελπίζω να την προλάβω πριν γίνει ύφαλος…

  3. τι ύπουλος αυτός ο δεύτερος τύπος θανάτου που ζούμε όλοι μας, ίσως όμως να είναι προτιμότερος αν δεν περιέχει πόνο, σαν να εισέρχεσαι σιγά-σιγά στο νησί των μακάρων…

  4. @alepou 🙂

    @mpampakis Μα, αν το σκεφτείς, και το βιβλίο είναι αργό. Δεν έχει ‘πλοκή’. Απλά στον κινηματογράφο αυτό μας χτυπάει περισσότερο. Να πας Βενετία πάντως.

    @markosthegnostic Υπάρχει κι άλλη οπτική: ο πόνος σε κάνει να επιθυμείς το θάνατο σα λύτρωση

  5. το βιβλίο δεν το έχω διαβάσει, αλλά έχω δει την ταινία -και δεν ξετρελάθηκα για να πω την αλήθεια μου.
    πάντως, η Βενετία, δλδ η κυρίως πόλη δεν μου έδωσε ούτε την αίσθηση του θανάτου, ούτε μελαγχολία, συναισθήματα όμως που ένιωσα και στο Λιντο και κυρίως στο Τορτσέλλο…

  6. είναι μέσα στις ταινίες που αγάπησα πολύ.
    η σύμπραξη των τριών εκείνων φταίει…
    σαν βιβλίο, που ομολογώ μετά το διάβασα, όχι.
    δεν μ’ έκανε να ακούσω Μάλερ.

    σας αρέσει ο Πρατ και ο Τέρνερ;
    (τα σέβη μου)

  7. Το βιβλίο δεν το διάβασα, αλλά η ταινία, ω, είναι απ αυτές που κάθονται μέσα σου μιά για πάντα, και η ατμόσφαιρά τους επανέρχεται συνέχεια, φευγαλέα, σε άσχετες στιγμές…

    (Τι ωραία θέματα διαλέγεις, τι ωραία! 🙂

    (Διαβάζω-επιτέλους, το «χρονικό του Σαν Μικέλε», καθημερινά στο πάνε κι έλα με το μετρό. Θαυμάσιο βιβλίο, σε βάζει μέσα του και ξεχνάς που βρίσκεσαι…)

  8. @krotkaya Τορτσέλλο! Δεν έχω πάει. Μόνο από τον Πράττ το ξέρω.

    @envain ποιών τριών η σύμπραξη; δεν κατάλαβα. Και ναι μου αρέσουν πολύ κι ο Πρατ κι ο Τέρνερ.

    @lemon Διαβάζεις το Σαν Μικέλε;;; Ω, τέλειο. Να μου γράψεις τις εντυπώσεις σου όταν τελειώσεις.

  9. συμφωνώ σχετικά με την μετάφραση…
    Παρόλο που διαβάζω Μαν πάντοτε από το πρωτότυπο, έτυχε να πέσει στα χέρια μου και μου άφησε περίπου το ίδιο συναίσθημα…

    Ο Μαν έχει ένα ιδιαίτερο δικό του κόσμο, τα δικά του leitmotive, τη δική του γλώσσα, τα οποία πρέπει κανείς να νιώσει ιδιαίτερα για να τα αποδώσει, χωρίς περιττά στοιχεία…

  10. @Zoe Σε ζηλεύω που μπορείς και διαβάζεις το πρωτότυπο!

  11. Σωκράτης και Αλκιβιάδης, δε θα έπρεπε να αναφέρετε αντί για Σ.και Φαίδωνας; Ο Α. ειναι που εμφανίζεται ως νέος ερωτευμένος με τον Σ. στο Συμπόσιο του Πλάτωνα. Ας είναι.
    Όμως η ταινία δε μου άρεσε, όχι για κανένα λόγο αλλά γιατί αδικεί τους απίστευτους μονολόγους που βρίσκονται στο βιβλίο του Τόμας Μάν. Δε κατάλαβα πως μπορεί ένα κοντινό πλάνο του ήρωα να ατενίζει τον ορίζοντα μπορεί να υποκαταστήσει τις αναρίθμητες σκέψεις του ήρωα του βιβλίου.
    Η δεύτερη αντίρρησή μου προς τη ταινία αφορά στο κέντρου βάρους, δλδ την ομοφυλοφιλία. Στο βιβλίο νομίζω πως το κέντρο βάρους ήταν σε πολλά άλλα πράγματα (δέος προς την ομορφιά κλπ).

  12. @Niemandsrose Όχι, Φαίδωνας. Κι αυτός ωραίος νέος ήταν κι επιπλέον γιατί ο Φαίδωνας επισκέπτεται το Σωκράτη στη φυλακή πριν το θάνατό του και συζητούν για την αθανασία της ψυχής, πράγμα που έχει αναλογία με τον αναμενόμενο θάνατο του συγγραφέα στη νουβέλα.

  13. Πολύ ωραίο κείμενο!

    Αν και έχω στη βιβλιοθήκη μου το βιβλίο,δεν το έχω διαβάσει ακόμη.Έχω όμως δει την ταινία και διαβάσει πολύ γύρω από το θέμα της(κριτικές,κλπ).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: