Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Archive for the category “Ιστορία”

O Κανόνας

Ημίφως.

Η ώρα περασμένη.

Ο θάλαμος έχει αδειάσει.

Μόνο η δικιά μου σκιά περιφέρεται. Την συνοδεύει η βαρειά αναπνοή του ξαπλωμένου γέρου στο τελευταίο κρεββάτι.

Κοιτάζω έξω από το παράθυρο. Οι λάμπες νατρίου κάνουν πορτοκαλί τη νύχτα. Οι ήχοι από τις μηχανές και τα φρεναρίσματα μοιάζουν με γρυλίσματα άγνωστων αγριμιών. Ανοίγω το παράθυρο να αναπνεύσω κι η ανάσα βγαίνει παγωμένος καπνός.Πιάνω το εδώ και μέρες αξύριστο πηγούνι μου. Οι τρίχες, άγριες σαν αγκάθια, λες και θέλουν να αποτρέψουν το πρόθυμο φιλί να φτάσει στο πρόσωπο.

Τρίβω το κεφάλι μου κι άθελα σκέφτομαι το βιβλίο που διάβαζα πριν λίγο: για τους άντρες τους ντυμένους τον άσπρο μανδύα με τον κόκκινο σταυρό στον ώμο. Τους άντρες με τα κοντά μαλλιά και τ’ άγρια μακρυά γένια.

Το βλέμμα τις φαντασίας μου πάει στους κοιτώνες τους. Στη δική τους ανήσυχη ησυχία. Η κούραση μου υποβάλει τη σύγκριση με το παρόν που μ’ εγκιβωτίζει. Ακούω τα δικά τους αληθινά αγρίμια να γρούζουν πέρα μακρυά. Σε λίγο θα σηκωθούν να πάνε στο ναό. Είναι ο Ναός. Κι αυτό επιτάσσει ο αρχαίος τους Κανόνας. Δεκάδες πατερημά εκφωνημένα στο σκοτάδι. Οι αμαρτίες να κρύβωνται στις γωνιές σαν ποντίκια μέχρι να τελειώσει το ψάλσιμο, έτοιμες να χυμήξουν πάλι μόλις το πόδι αφήσει το καθολικό. Τους ακολουθούν καταπόδι στους σταύλους που πάνε να κοιτάξουν και να φροντίσουν για λίγο τ’ άλογα. Κι όταν γέρνουν πάλι στο κρεββάτι μέχρι να χαράξει, χυμούν στην σκέψη τους και την κατασπαράζουν.

Αν δεν ξέρεις τον Κανόνα, νομίζεις ότι είναι κωφάλαλοι. Απλώς δεν μιλούν. Τους απαγορεύεται. Όπως τους απαγορεύονται κι οι συναναστροφές με γυναίκες -τι διάολο; καλόγεροι είναι- το κυνήγι, το ποτό, οι φιλικές συναναστροφές, το σκάκι (!) κι ότι άλλο κάνει λίγο πιο υποφερτή κι ευχάριστη τη βιωτή.

Όχι γι αυτούς. Η ζωή τους είναι ένας αγώνας. Όταν δεν μάχονται τον άπιστο, μάχονται τον εαυτό τους. Μέχρι τελικής πτώσεως.

Θλιβερούς τους βρίσκω αλλά τους θαυμάζω κι όλας τους Ναϊτες, αυτούς τους τρελούς που μέσα στην κορύφωση της ανδρικής και νεανικής τους ρώμης απαρνούνταν τον κόσμο κι επιζητούσαν την μάχη κατά βαρβάρων που θα τους ελευθερώσει κι από το βάρος της ζωής.

Όμως απέναντι στη γύρω νύχτα και στην Ιερουσαλήμ που τελικά θα πέσει, τι άλλη από την τρέλα απάντηση μπορείς να δώσεις;

Η σφραγίδα των Ναϊτών

 

Στις 13 Οκτωβρίου του 1307 ο βασιλιάς της Γαλλίας, Φίλιππος ο Ωραίος, με τη συνέργεια του πάππα οδήγησε στην πυρά τον μεγάλο μάγιστρο των Ναϊτών Ζακ Ντυ Μολέ  και όσους δεν δήλωσαν μεταμέλεια και υποταγή. Έκτοτε ο αριθμός δεκατρία θεωρείται γρουσούζικος.

Advertisements

Του Σουλτάνου ή του Δόγη;

Η πρόσληψη της εθνικής ταυτότητας είναι αποτέλεσμα χρόνιας έκθεσης σε ιδεολογικές τοξίνες. Γιατί  η έννοια έθνος είναι ιδεολόγημα. Από τότε που οι Γάλλοι σήκωσαν την σημαία της επανάστασής τους, τα ‘έθνη’ βάλθηκαν να ορίζουν τον εαυτό τους, να ανακαλύπτουν αλύτρωτες γαίες, προπάτορες στην άκρη της οικουμένης, κυριαρχικά δικαιώματα στα αμπέλια του γείτονα και ούτω καθεξής.

Η πρόσληψη της εθνικής ταυτότητας χρήζει όμως πάντα κάποιας φορεσιάς, κάποιου φολκλόρ, κάποιου λαϊκού χρώματος που τη ράβει στον μεγάλο ράφτη των πολιτισμών. Σίγουρα ο Γάλλος αισθάνεται διαφορετικός από τον Αμερικάνο αλλά κι οι δύο αισθάνονται μέρος του δυτικού πολιτισμού. Κοντοχωριανοί, άσπονδοι φίλοι.

Και για τους περισσότερους λαούς κάπως έτσι πάει η ιστορία, ανεξαρτήτως της βαθμίδας ανάπτυξης της έννοιας έθνος στην συνείδησή τους.

Υπάρχει ένα προβληματάκι όμως: οι πολιτισμοί έχουν γεωγραφικό εντοπισμό. Κι εφόσον υπάρχει γεωγραφία υπάρχουν και σύνορα. Τι γίνεται τότε με τους λαούς που βρίσκονται στην συνοριακή γραμμή; Η πολιτισμική εγγύτητα επηρεάζει την εθνική συνείδηση;

Είναι ένα ερώτημα που  πολύ έχει απασχολήσει και απασχολεί τους  νεο-έλληνες.

Να το πω απλά. Όταν ο Καραμανλής διακήρυσσε το «Ανήκωμεν εις την Δύσιν»  μάλλον εξόρκιζε δαιμόνους αφού οι περισσότεροί μας νοιώθουμε περισσότερο ανατολίτες και λιγώτερο ευρωπαίοι. Το ότι νοιώθουμε ανατολίτες είναι συναρτημένο με τον εθνικό μύθο: είμαστε οι απόγονοι των αρχαίων ελλήνων που μεταλάχθηκαν σε χριστιανούς Βυζαντινούς κι αν δεν ήταν οι μπαγάσες οι Τούρκοι θα ήμασταν τώρα μια περήφανη ανατολική αυτοκρατορία.  Κάπως έτσι πάει το κυρίαρχο ιδεολογικό παραμύθι. Μόνο που κάθε παραμύθι σε εθνικό επίπεδο γίνεται δονκιχωτισμός, ο δονκιχωτισμός ωθεί σε περιπέτειες, αυτές σε αποτυχίες, κι οι αποτυχίες σε πόνο. Ο πόνος του εθνικού  μας παραμυθιού ήταν το 1922, η μικρασιατική καταστροφή, η απώλεια της Σμύρνης κτλ.

Το περίεργο (ίσως όχι και τόσο) είναι ότι μετά από την απώλεια της ανατολής γίναμε περισσότερο ανατολίτες.  Θες οι αναρίθμητοι πρόσφυγες, θες το ρεμπέτικο που εξελίχθηκε σε εθνική μουσική, θες η πικρία προς τη Δύση που δεν μας βοήθησε, κάπου νοιώσαμε ότι δεν ανήκωμεν εις την Δύσιν.

Που ανήκουμε όμως τελικά; Έθνος ανάδελφον, έλεγε ο Σαρτζετάκης κι είχε δίκιο εν μέρει. Εν μέρει μόνο. Ο προσ-ανατολισμός είναι περισσότερο συναισθηματικός πια παρά ιδεολογικός.

Αν κοιτάγαμε πιο ψύχραιμα προς τα  πίσω θα διαπιστώναμε (προς μεγάλη ανακούφιση του εθνικού κόμπλεξ) ότι ανήκουμε αρκετά στη Δύση.

Δεν το δικαιολογεί ίσως η Ορθόδοξη θρησκεία μας. Το δικαιολογούν όμως οι δουλείες μας. Γιατί τα τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς στους Οθωμανούς είναι σαφώς λιγώτερα από τα εξακόσια στους Ενετούς (για κάποια μέρη της Ελλάδας) και πάντως όχι λιγώτερα από τετρακόσια γι άλλα.

Το Ενετικό συστατικό του νεο-έλληνα έχει περίεργα αποσιωπηθεί. Σαν να μην ξεκίνησε η νεώτερη λογοτεχνία μας του Ερωτόκριτου και της Ερωφίλης από την ενετοκρατούμενη Κρήτη. Σαν να μην υπήρξε ο Σολωμός κι ο Κάλβος, οι μεγάλοι Ενετοτραφείς και ιταλόγλωσσοι Ιόνιοι. Σαν να μη τύπωσε ποτέ ο  Άλδος Μανούτιος…

Ο λόγος αυτής της αποσιώπησης πρέπει να αναζητηθεί στη θρησκευτική μισαλλοδοξία. Καλύτερα το σαρίκι του Σουλτάνου παρά η τιάρα του Πάπα, ήταν η θέση των θρησκευτικών μας ταγών. Ή ο σκούφος του Δόγη, συμπληρώνω εγώ.

Γιατί άραγε; Μαστίγωνε πιο φιλάνθρωπα ο Σουλτάνος; Ανασκολόπιζε με περισσότερο τακτ; Εξανδραπόδιζε με περισσή αβρότητα;

Μπα! Γιατί απλούστατα η εκκλησιαστική ιεραρχία κινδύνευε λιγώτερο κάτω από τον Σουλτάνο.

Για να νοιώσει κανείς την ιστορία πρέπει να ταξιδέψει. Πρέπει να ψαύσει τις ουλές που αυτή έχει αφήσει στο χώμα.  Μια μεγάλη εκδρομή από τη Βενετία, τα Δαλματικά παράλια, τα Επτάνησα μέχρι την Κρήτη, πείθει. Πείθει ότι ανήκαμε και στη Δύση. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ήμασταν κτήση της κι ο πολιτισμός που άφησε πίσω της έγινε μέρος του δικού μας.

Έχω πολλές και άτακτες σκέψεις για το θέμα, αλλά σταματάω εδώ. Ήθελα απλώς να δώσω τις βασικές αφορμές για συζήτηση. Κλείνω με ένα προβοκατόρικο σύνθημα:

Δεν υπάρχει μόνο μπουζούκι. Υπάρχει και μαντολίνο. 

Post Navigation