Το Billy o’ Tea περιμένει τον Wellerman

Κάτω, στις νότιες θάλασσες, ανάμεσα Νέα Ζηλανδία και Χιλή είναι μια απέραντη υγρή έρημος. Η πιο λιγοταξιδεμένη θάλασσα του κόσμου. Μια ματιά στο χάρτη κάνει προφανές το γιατί: δεν υπάρχουν στεριές και νησιά, κι αν κάποιος θέλει να περάσει από τη μια μεριά του Ειρηνικού στην άλλη, υπάρχουν καλύτεροι δρόμοι.

Ο πρώτος που διέσχισε αυτή τη θάλασσα και μας άφησε πίσω μια περιγραφή του ταξιδιού του (μέσω του γραμματικού του Αντόνιο Πιγκαφέτα) ήταν ο Μαγγελάνος. Κι όταν έφτασε στην άλλη μεριά της, έχασε τη ζωή του.

Στο δικό μου φανταστικό πάνθεο, ο Νότιος Ειρηνικός είναι συνδεδεμένος με τα ονόματα των Χ..Φ. Λάβκραφτ, Ρ. Λ. Στήβενσον, Πωλ Γκωγκέν και Hugo Pratt.

Ο Λάβκραφτ τοποθέτησε το νησί του Κθούλου εκεί στη μέση του Νότιου Ειρηνικού, o Στήβενσον έζησε στη Σαμόα κι έγραψε πολλές ιστορίες εμπνευσμένος από τον Ν. Ειρηνικό, ο Γκωγκέν έζησε και ζωγράφισε στην Ταϊτή κι ο Hugo Pratt μας άφησε το αγαπημένο μου κόμικ του Κόρτο Μαλτέζε, την Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας που διαδραματίζεται σ’ ένα άλλο φανταστικό νησί, την Εσκοντίδα.

Εκεί, λοιπόν, στη δυτική άκρη αυτής της θάλασσας, στην Νέα Ζηλανδία, άνθισε για πολλά χρόνια η φαλαινοθηρία και γέννησε πολλές ιστορίες και θρύλους.

Σ΄αντίθεση με τη φαλανοθηρία του Βόρειου Ατλαντικού ή του Βόρειου Ειρηνικού, στη Νέα Ζηλανδία έφερναν τις φάλαινες στη στεριά για να τις τεχαμίσουν.

Στις αρχές του 19ου αιώνα, κάποια αδέλφια με το όνομα Weller, εγκαταστάθηκαν στο Otakou, έξω από το Dunedin, στη Νέα Ζηλανδία, κι έστησαν μια επιχείρηση ανεφοδιασμού των φαλαινοθηρικών που έγινε γρήγορα θρύλος. O Wellerman ήταν ο εκπρόσωπος της εταιρείας που ερχόταν να τροφοδοτήσει τα φαλαινοθηρικά εν πλω. Και προφανώς αναμενόταν πως και πως από το πλήρωμα γιατί ανάμεσα στα εφόδια ήταν και ρούμι.

Στα παλιά ιστιοφόρα πλοία, πριν τις μηχανές ατμού, η βασική δύναμη για το χειρισμό του πλοίου ήταν η ανθρώπινη: ανέβασμα, κατέβασμα πανιών, άγκυρες, καμάκια, κουπιά στις βάρκες, αντλίες, βαρούλκα, γερανοί, όλα δούλευαν με την μυϊκή δύναμη του πληρώματος. Πολλές από αυτές τις δουλειές απαιτούσαν πολλά άτομα να συγχρονίζονται π.χ. στο τράβηγμα ένος σχοινιού, κάτι που το ναυτικό επάγγελμα ανά τον κόσμο, είχε ανακαλύψει ότι μπορεί να υποβοηθείται από τραγούδια. Ειδικά τραγούδια που έδιναν το ρυθμό για την εκτέλεση της δουλειάς. Τα τραγούδια αυτά στην Εγγλέζικη ναυτική παράδοση λέγονται shanties ή sea shanties.

Ένα τέτοιο ναυτικό τραγούδι είναι και το Wellerman που μιλάει για την αναμονή του πληρώματος για τον Wellerman που θα φέρει ζάχαρη, τσάι και ρούμι. Το τραγούδι έφερε ξανά στην επικαιρότητα το συγκρότημα The Longest Johns το 2018, αλλά η μεγάλη επιτυχία ήταν με την εκτέλεση του Nathan Evans (βίντεο) και τη βοήθεια του TikTok.

Το Wellerman θεωρήθηκε και παρουσιάστηκε σαν sea shanty ενώ είναι μπαλλάντα.

Το θέμα του τραγουδιού είναι ένα φαλαινοθηρικό, το Billy of Tea, που συναντάει μια right whale, μια μαύρη φάλαινα, και την καμακώνει. Οι φάλαινες αυτές είναι μπαλαινοφάλαινες, και το είδος που κατοικεί τον Νότιο Ειρηνικό, φτάνει τα 14 μέτρα μήκος και τoυς 23 τόνους. Η φάλαινα του Billy of Tea δεν λέει να το βάλει κάτω, βουτάει στο νερό και τραβάει πίσω της το καράβι. Αλλά κι ο καπετάνιος δεν λέει ν’ αφήσει τη φάλαινα να φύγει παρά την καταστροφή που φέρνει στο καράβι. Σαράντα μέρες τραβάει η φάλαινα το καράβι κι από κει κι ύστερα πηδάει στο θρύλο και χάνεται και κάποιοι λένε ακόμα το σέρνει. Και το καημένο το πλήρωμα κάνει υπομονή και περιμένει πότε θα ‘ρθει ο Wellerman να τους φέρει εφόδια που όλο και λιγοστεύουν.

Αυτή η υπομονή κι η προσμονή είναι η εξήγηση που δίνεται για την αναπάντεχη επιτυχία του τραγουδιού στον καιρό του κορωνοϊού. Γιατί αντανακλά τα αισθήματα των νέων αυτή την περίοδο.

Άλλωστε, το τραγούδι, λένε, ότι το έγραψε ένα έφηβος κάπου ανάμεσα στα 1860 – 1870, πολλά χρόνια μετά από το οριστικό κλείσιμο της επιχείρησης των αδελφών Weller.

Η ιστορία του μας θυμίζει λίγο τον Μόμπυ Ντικ αλλά το θέμα είναι πιο πολύ το πλήρωμα κι όχι η φάλαινα. Οι φουκαράδες, δηλαδή, που σε πολλές περιπτώσεις δεν έπαιρναν καν μισθό, αλλά μόνο είδη πρώτης ανάγκης. Γι αυτό στο μυαλό τους τριγυρίζει μια μόνο σκέψη κι επιθυμία:

Soon may the Wellerman come
To bring us sugar and tea and rum
One day, when the tonguing is done
We’ll take our leave and go

Dies Irae

O Βαν ντεν Μπουντενμάγιερ είναι ένα Ολλανδός συνθέτης του 18ου αιώνα με ένα μοναδικό χαρακτηριστικό: δεν υπάρχει. Είναι αποκύημα της φαντασίας του διδύμου Κριστόφ Κισλόφσκι και Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ. Του σκηνοθέτη δηλαδή της κινηματογραφικής τριλογίας Μπλέ, Άσπρη, Κόκκινη και του συνθέτη που την έντυσε με μουσική.

Παρότι είχα δει την τριλογία πριν πολλά χρόνια, δεν είχα προσέξει (ή δεν θυμάμαι πλέον) τις σχετικές αναφορές. Υποτίθεται ότι κάποια από τα κομμάτια του Πράισνερ που ακούγονται στις ταινίες αποδίδονται σεναριακά στον Βαν ντεν Μπουντενμάγιερ.

Ο Κισλόφσκι κι ο Πράισνερ πέραν από συνεργάτες ήταν και φίλοι. Και μάλλον στενοί. Γι αυτό μετά το θάνατο του πρώτου, ο δεύτερος του αφιέρωσε ένα μεγάλο έργο του, το πρώτο μεγάλο μη κινηματογραφικό που είχε γράψει, ένα Ρέκβιεμ.

Το Ρέκβιεμ είναι αυτό που θα λέγαμε ελληνικά, η νεκρώσιμη ακολουθία. Η διαφορά είναι ότι στην καθολική εκκλησία το Ρέκβιεμ είναι λειτουργία, δηλαδή περιλαμβάνει κοινωνία, που είναι το κύριο μυστήριο της χριστιανικής λατρείας, ενώ στην Ορθόδοξη εκκλησία είναι μια σειρά ευχών για την ανάπαυση του εκλιπόντος και δεν έχει το αντίστοιχο «βάρος».

Ο Πράισνερ που είναι αυτοδίδακτος μουσικός, Πολωνός ων, έχει εμφανώς επηρεαστεί, εμποτιστεί θα έλεγα, από την καθολική παράδοση και τη θρησκευτική μουσική. Και το Ρέκβιεμ του έχει όλα τα τυπικά στάδια της αντίστοιχης καθολικής λειτουργίας.

Ένα απ’ αυτά είναι το Dies Irae, που οι φτωχές γνώσεις στα λατινικά που μου άφησε η παρακολούθηση κλασσικού λυκείου, μου επιτρέπουν να μεταφράζω χωρίς ν’ ανατρέχω σε λεξικά (ή google) σε Μέρα οργής.

Αναφέρεται στη μέρα της κρίσης που είναι μέρα οργής για τους αμαρτωλούς προφανώς. Κι έχει αυτό το χαρακτήρα του εκφοβισμού των πιστών, με απώτερο σκοπό τη μετάνοια.

Το Dies Irae του Ρέκβιεμ για ένα φίλο είναι ένα εκπληκτικό κομμάτι. Πιστό στην κλασσική παράδοση αλλά και με στοιχεία που το κάνουν προσιτό σε άλλα κοινά. Το άκουσα χτες στο κλείσιμο του επεισοδίου του Crown για τον γάμο της πριγκίπισσας Μαργαρίτας (S2E7) με τον φωτογράφο Άντονυ Άρμστρονγκ-Τζόουνς. Ακούγεται με τους τίτλους του τέλους και είναι σκηνοθετική ειρωνεία και σχόλιο για το γάμο καθώς αντί για κάποιο γαμήλιο εμβατήριο ακούμε μουσική για νεκρούς.

American pie

Σας έχει τύχει για πολλά χρόνια ν’ ακούτε ένα τραγούδι, να μη πολυκαταλαβαίνετε για τι πράγμα μιλάει, κι εντούτοις να σας μαγεύει με κάποιο ανεξήγητο τρόπο;

Για μένα τέτοιο είναι το American Pie, του Don McLean γραμμένο πριν 49 χρόνια.

Σήμερα έκατσα και το έψαξα να δω αν υπάρχει καμιά ερμηνεία. Φαίνεται πως όχι, εκτός από αυτό το άρθρο του 2015 που ρίχνει λίγο φως https://people.com/…/don-mclean-talks-american-pie…/ κι ανακατέβει γοητευτικά τους Buddy Holly, Ritchie Valens, J.P “The Big Bopper” Richardson που σκοτώθηκαν σε αεροπορικό δυστυχήμα το 1959 ( = η μέρα που πέθανε η μουσική), μαζί με τον Elvis, τον John Lennon και τον Bob Dylan. Πάντως οι πρώτες δυο τρεις στροφές, ταιριάζουν στη φετινή χρονιά…

AMERICAN PIE

A long, long time ago
I can still remember how that music
Used to make me smile
And I knew if I had my chance
That I could make those people dance
And maybe they’d be happy for a while

But February made me shiver
With every paper I’d deliver
Bad news on the doorstep
I couldn’t take one more step
I can’t remember if I cried
When I read about his widowed bride
Something touched me deep inside
The day the music diedSo, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
And them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die
This’ll be the day that I die»

Did you write the book of love
And do you have faith in God above
If the Bible tells you so?
Now, do you believe in rock ‘n’ roll
Can music save your mortal soul
And can you teach me how to dance real slow?

Well, I know that you’re in love with him
‘Cause I saw you dancin’ in the gym
You both kicked off your shoes
Man, I dig those rhythm and blues
I was a lonely teenage bronckin’ buck
With a pink carnation and a pickup truck
But I knew I was out of luck
The day the music diedI started singin’, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
Them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die
This’ll be the day that I die»

Now, for ten years we’ve been on our own
And moss grows fat on a rollin’ stone
But that’s not how it used to be
When the jester sang for the king and queen
In a coat he borrowed from James Dean
And a voice that came from you and me

Oh, and while the king was looking down
The jester stole his thorny crown
The courtroom was adjourned
No verdict was returned
And while Lenin read a book on Marx
A quartet practiced in the park
And we sang dirges in the dark
The day the music died

We were singin’, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
Them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die
This’ll be the day that I die»

Helter skelter in a summer swelter
The birds flew off with a fallout shelter
Eight miles high and falling fast
It landed foul on the grass
The players tried for a forward pass
With the jester on the sidelines in a cast

Now, the halftime air was sweet perfume
While sergeants played a marching tune
We all got up to dance
Oh, but we never got the chance
‘Cause the players tried to take the field
The marching band refused to yield
Do you recall what was revealed
The day the music died?

We started singin’, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
Them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die
This’ll be the day that I die»

Oh, and there we were all in one place
A generation lost in space
With no time left to start again
So, come on, Jack be nimble, Jack be quick
Jack Flash sat on a candlestick
‘Cause fire is the Devil’s only friend

Oh, and as I watched him on the stage
My hands were clenched in fists of rage
No angel born in Hell
Could break that Satan spell
And as the flames climbed high into the night
To light the sacrificial rite
I saw Satan laughing with delight
The day the music diedHe was singin’, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
Them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die
This’ll be the day that I die»

I met a girl who sang the blues
And I asked her for some happy news
But she just smiled and turned away
I went down to the sacred store
Where I’d heard the music years before
But the man there said the music wouldn’t play

And in the streets the children screamed
The lovers cried, and the poets dreamed
But not a word was spoken
The church bells all were broken
And the three men I admire most
The Father, Son and the Holy Ghost
They caught the last train for the coast
The day the music died

And they were singin’, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
And them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die
This’ll be the day that I die»

They were singin’, bye-bye, Miss American Pie
Drove my Chevy to the levee, but the levee was dry
Them good ol’ boys were drinkin’ whiskey and rye
Singin’, «This’ll be the day that I die»

Jamendo rocks

Οι ήχοι της ποντικότρυπας.

Επεισόδιο 5.

Μόνο μουσική αυτή τη φορά. Άντε και λίγα λόγια.

Μουσικές επιλογές της ηλικίας και της αρεσκείας μου.
1. Zweeback, Thank you Mary Poppins
2. Rock Against Sarko, Nosebone, Superstar
3. Alison Crowe, The little bird, Skeletons and Spirits
4. Hype, Lies and Speaches, Innocence

Ροκ ή Λάτιν;

Ψάχνοντας το artistserver.com βρήκα κάμποσα ενδιαφέροντα τραγουδάκια από ανεξάρτητες ή ερασιτεχνικές  παραγωγές. Κάποια απ΄αυτά είχαν δικαιώματα χωρίς να διευκρινίζεται γιατί παρολαυτά επιτρεπόταν να τα κατεβάσεις, κι έτσι έκρινα φρόνιμο να μην  τα συμπεριλάβω σ΄ ένα podcast όπως θα ‘θελα. Μπορώ όμως να … τα παίξω στο πικάπ. Το πικάπ είναι το playlist.

Προσέξτε ιδιαίτερα το 4ο κομμάτι όχι τόσο για το μουσικό όσο για το πολιτικό περιεχόμενο.

Περιγραφές των κομματιών εδώ.

Aκούω γνώμες…