Χαρτοπόντικας

Γραφές κι αναγνώσεις

Archive for the category “Βιογραφικά”

Το πορτογαλικό σπίτι

Οι ιστορίες έχουν τόπο και χρόνο. Γι αυτό και μένα μ’ αρέσει να νοιώθω το χρόνο τους όταν επισκέπτομαι τον τόπο τους. Να φέρνω στο μυαλό μου μιαν αφήγηση όταν πατάω τον τόπο που τη γέννησε, ή την φιλοξένησε, ή τουλάχιστον φιλοξένησε αυτόν που την έγραψε.

Πριν λίγους μήνες πέρασα από τη Βιτσέντζα για ένα απόγευμα μόνο. Στον οδηγό είχα διαβάσει πως η Βιτσέντζα είναι η πόλη του Παλλάντιο, του μεγάλου αναγεννησιακού αρχιτέκτονα. Στα περίχωρα αφθονούν οι βίλες που έχει χτίσει, ενώ όχι μακρυά από το επιβλητικό Δημαρχείο, δικό του δημιούργημα, είναι το Τεάτρο Ολύμπικο, το πρώτο κλειστό θέατρο της Ευρώπης, επίσης δικό του.
Πίσω από το Δημαρχείο, σε ένα στενό δρομάκι, συνάντησα ένα μακρόστενο σκοτεινό σπίτι με έντονα πορτογαλική αρχιτεκτονική. Ένοιωσα μια κρυφή χαρά όταν το είδα, γιατί σ’ αυτό το πορτογαλικό στυλ αναγνώρισα αυτό που έψαχνα. Είχα κάνει την πολυπόθητη σύνδεση.

Από τον latemunesa

Αλλά ας πάμε την ιστορία πίσω. Εκεί που ξεκίνησε. Σ’ ένα βιβλίο. Ως συνήθως.

Πριν πολλά χρόνια είχα διαβάσει τις «Αδάμαστες Ψυχές» του Φώτη Κόντογλου. Γνωρίζοντας τον βυζαντινό ‘προσανατολισμό’ του Κόντογλου, το βιβλίο είχε αποτελέσει έκπληξη καθώς είναι μια συλλογή ιστοριών θαλασσοπόρων, κονκισταδόρες, πειρατών και άλλων ταξιδευτών προερχόμενων από τη Δύση.

Ο Κόντογλου, για να συγγράψει το βιβλίο είχε ανατρέξει σε παλιά χειρόγραφα και δυσεύρετα κείμενα. Και γι αυτό μόνο του άξιζαν συγχαρητήρια. Δεν έμεινε εκεί όμως. Οι ιστορίες που άλλοτε μετέφραζε άλλοτε παράφραζε και συντόμευε, είχαν την φρεσκάδα και τη ζωντάνια της δικής του γλώσσας, της ασκημένης στα μυστικά των ναυτικών επαγγελμάτων και όρων . Επιπλέον, διακόσμησε το βιβλίο με δικά του σχέδια, σε βυζαντινή τεχνοτροπία αλλά με απαράμιλλη χάρη.

Αντόνιο Πιγκαφ�ττα

Από τον oceanking_uk…

Μια από τις «Αδάμαστες Ψυχές¨ του ήταν κι ο Αντόνιο Πιγκαφέττα, ο χρονογράφος του ταξιδιού του Φερδινάνδου Μαγγελάνου κι ένας από τους 18 παλινοστήσαντες του πρώτου αυτού περίπλου της γης (260 είχαν ξεκινήσει). Ο Πιγκαφέττα, γέννημα θρέμμα της Βιτσέντζα, με γνώσεις αστρονομίας, χαρτογραφίας και γεωγραφίας εκτελούσε χρέη χαρτογράφου και μεταφραστή. Το πρωτότυπο χειρόγραφο της αφήγησής του(» lRelazione del Primo Viaggio Intorno Al Mondo«) που εξέδωσε αργότερα στο Παρίσι δυστυχώς χάθηκε. Η ιστορία όμως που μας διηγήθηκε έμεινε. Και μαζί μ’ αυτήν και τ’ όνομά του.

Το σπίτι στη Βιτσέντζα είναι το σπίτι του Πιγκαφέττα. Κι η πορτογαλική εμφάνιση εξηγείται από την υπηρεσία στον Πορτογάλο Μαγγελάνο. Πουθενά δεν έχω διαβάσει γι αυτόν τον αρχιτεκτονικό χαρακτηρισμό. Ήταν η αυθόρμητη σκέψη μου μόλις είδα το σπίτι. Θύμιζε τόσο κτίρια της Λισαβόνας….

Οι Αδάμαστες Ψυχές είναι εξαντλημένο βιβλίο. Έψαχνα καιρό να το βρω αλλά ο εκδοτικός οίκος μου έλεγε ότι δεν είχαν σχέδια ανατύπωσης. Λίγο πριν το ταξίδι που μ’ έφερε στη Βιτσέντζα περνούσα τυχαία έξω από ένα παλαιοβιβλιοπωλείο στην Ιπποκράτους. Δεν αντιστάθηκα στον πειρασμό να ρίξω μια ματιά, κι ω του θαύματος δύο αντίτυπα, ένα δεμένο κι ένα άδετο, περίμεναν εκεί τον ‘ελευθερωτή’ τους. Γκελ γκελ καϊκτσή!

Πήρα το δεμένο και πολύ χαίρομαι γι αυτό. Είναι ακουμπισμένο στο κομοδίνο, δίπλα στο κεφάλι μου, μαζί με άλλα βιβλία και περιμένει. Από καιρού εις καιρόν, όταν θέλω να ξαλαργάρει το μυαλό μου σε άγριες θάλασσες, τ’ ανοίγω. Κι ένα νοτισμένο αεράκι δροσίζει το δωμάτιο και το μυαλό μου.

Advertisements

Νεραντζιές

Σε μια πόλη δίχως αυλές και κήπους, δίχως αλλέες και δημόσια πάρκα, είναι δύσκολο να αντιληφθείς την άνοιξη.Ιστράτι - Καζαντζάκης
Σαν αντίσταση, σαν αντάρτικο πόλεων ενάντια στον ολοκληρωτισμό του τσιμέντου, παραμένουν ακόμα μερικές άταχτες ομάδες από νεραντζόδεντρα που επιδίδονται σε ιδιότυπους ακτιβισμούς. Παγιδεύουν το βλέμμα των ανύποπτων περαστικών με το λευκό των ανθών τους, επιτίθενται στα οσφρητικά αισθητήρια κι απαγάγουν τη σκέψη σε ένα ξεμυάλισμα. Ανάγνωση του υπολοίπου…

Ζητείται φουτουριστής

Φίλιππο Τομμάσο Μαρινττι

Οι συναντήσεις προσωπικοτήτων προερχομένων απο εντελώς διαφορετικά κοινωνικά , ιδεολογικά ή πολιτισμικά πλαίσια έχουν πάντα ένα ενδιαφέρον.

Το 1930, τρία χρόνια δηλαδή πριν το θάνατό του, ο Κωνσταντίνος Καβάφης δέχτηκε την επίσκεψη ενός άλλου διάσημου τέκνου της Αλεξάνδρειας: του Φίλιππο Τομμάσο Μαρινέττι, ιδρυτικής φιγούρας του φουτουριστικού κινήματος και συμμετόχου στο φαστιστικό κόμμα του Μουσολίνι.

Το τι διαμείφθηκε σ’ αυτήν τη συνάντηση έχει καταγραφεί (Catraro Atanasio, Ο φίλος μου ο Καβάφης) και έχει ως ακολούθως:

Μαρινέττι: «Κι εσύ Καβάφη είσαι φουτουριστής… Είσαι άνθρωπος του Παρελθόντος. Ποιητής, αλλά έως ένα ορισμένο σημείο. Το βλέπω ότι δεν σου κάνει εντύπωση η ομορφιά των μηχανών (τα αυτοκίνητα για παράδειγμα) και χρησιμοποιείς ακόμα ρήματα και κομμάτα και τελείες, και περιφρονείς το ηλεκτρικό φως. Όλα αυτά δεν έχουν μεγάλη σημασία. Είσαι άνθρωπος του παρελθόντος ως προς τη δομή όμως απ’ ότι μπορώ να ανακαλύψω στα ποιήματά σου, συμπεραίνω ότι είσαι φουτουριστής. Έχεις οικουμενικές ιδέες, αναδημιουργείς εποχές του παρελθόντος τέλεια και γοητευτικά και τις μεταφέρεις στην εποχή σου. Κοντολογίς, έχεις ξεφύγει από τον σάπιο ποι ητικό κόσμο του δακρύβρεχτου ρομαντισμού του δέκατου ένταου αιώνα και από τα θέματά του -που ταίριαζαν σε λατέρνα. Σε καταλαβαίνω ή κάνω λάθος;»

Καβάφης: » Η ιδέα σου είναι πράγματι θαυμάσια, αγαπητέ Μαρινέττι, αλλά μου φαίνεται κάθε άλλο παρά φουτουριστής είμαι».

Μαρινέττι: «…Όποιος προπορεύεται της εποχής του στην τέχνη ή τη ζωή, είναι φουτουριστής».

Το κατά Αντίμπ ευαγγέλιον

Πριν έξη χρόνια, σ’ ένα κατά τ’άλλα πικρό ταξίδι στην Κυανή Ακτή, βρέθηκα με περιφέρομαι στα δρομάκια της Αντίμπ (παραφθορά του Αντίπολις λένε, από τηνΟ Νίκος Καζαντζάκης αρχαία ελληνική αποικία).

Εκεί, σε μια μικρή πλατεία, στη μέση περίπου που δρόμου που διατρέχει το παραθαλάσσιο τείχος, είδα με μεγάλη μου έκπληξη, πως η πλατεία είχε πάρει το όνομά της από το Νίκο Καζαντζάκη.

Είχα απορήσει και αισθανθεί περήφανος, που μια μικρή γαλλική πόλη τιμούσε τον έλληνα συγγραφέα. Δεν θυμόμουν πως είχε μείνει και συγγράψει εκεί στα τέλη του 40 και στις αρχές του πενήντα, παρότι ανακάλυψα εκ των υστέρων ότι το είχα διαβάσει στον Πρεβελάκη («Ο Ποιητής και το Ποίημα της Οδύσσειας«).

Στην Αντίμπ ο Καζαντζακης έγραψε πολλά γνωστά μυθιστορήματά του, μεταξύ των οποίων τα: Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Ο Αλέξης Ζορμπάς και ο Καπετάν Μιχάλης.

Αναφέρω τα παραπάνω με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου του Καζαντζάκη (49 χρόνια κλείνουνε, από το 1957) όχι τόσο σαν είδος φιλολογικού μνημόσυνου όσο γιατί νομίζω ότι κάπως έτσι, μια μικρή άγνωστη πλατεία σε μια μακρινή πόλη, τείνει να γίνει κι η μνήμη του. Κι υπάρχουν λόγοι γι αυτό.

Ο Καζαντζάκης πάντα εξέγειρε βίαια συναισθήματα, είτε παράφορης, αφοσίωσης είτε μίσους.

Στην εφηβεία μου μπορώ να πω ότι διατελούσα υπό την υπνωτική επιρροή του άστρου του. Λίγο μετά την μεταπολίτευση (τότε ήμουν έφηβος, για τους μη παρεπιδημούντας την Ιερουσαλήμ :)), ο Καζαντζάκης γνώρισε νομίζω τη μεγαλύτερη αποδοχή που βρήκε ποτέ στον τόπο του. Θέλεις έφταιγε το αριστερό πνεύμα των καιρών που οικειοποιείτο τιην μαρξιστική του περίοδο (τις μέρες στο Βερολίνο στον κύκλο της Ρόζας Λούξεμπουργκ, ή τα ταξίδια του στη Μόσχα και τη στράτευσή του στην ιδέα της δημιουργίας ενός νέου κόσμου); Θέλεις πάλι γιατί το παλαιό κατεστημένο,παλάτια, εκκλησίες, συνταγματάρχες, είχαν σταθεί πολέμιοί του και ξαφνικά το αντιλήφθηκαν όλοι όσοι είχαν ξυπνήσει αντιστασιακοί; Πάντως τα έργα του, οι γνωστοί δεμένοι με μπορντώ χρώμα τόμοι, ήταν κάτι σαν ισχυρό νόμισμα στον κόσμο του βιβλίου.

Μετά τα μέσα του ογδόντα, νομίζω, όταν πιά και τα σχετικά σήριαλ άρχιζαν να ξεχνιούνται, ο Καζαντζάκης ξεχάστηκε. Διάφοροι διανοούμενοι με προεξάρχουσες γυναίκες που γνώρισε, είχαν φροντίσει να παρουσιάσουν μια δυσάρεστη εικόνα του: Η Γαλάτεια, πρώτη γυναίκα του, η Έλλη Αλεξίου, η Λιλή ζωγράφου κ.α. Θυμάμαι επίσης το Βασίλη Βασιλικό σε μια ραδιοφωνική εκπομπή να δηλώνει πόσο τον αντιπαθούσε, και τον συνομιλητή του (που δεν θυμάμαι πια) να συμφωνεί.

Αλλά η γνώμη των διανοουμένων λίγο μετράει για τη λήθη. Νομίζω ότι έχουν φταίξει άλλα πράγματα.

Και καταρχήν η γλώσσα.

Ο Ν.Κ. στάθηκε μέχρι τέλους οπαδός μια μάλλον ακραίας μορφής δημοτικής, γεμάτης με λέξεις δυσεύρετες (που εκείνος επιμελώς αποθησαύριζε στις περιηγήσεις και επαφές του) που ακούγεται στουν νεώτερους το ίδιο ή και περισσότερο ξένη από την καθαρεύουσα του Παπαδιαμάντη. Το να διαβάσει κανείς σήμερα την Οδύσσειά του είναι μια οδύσσεια από μόνο του!
Μετά ήταν η θεματολογία του και οι ήρωές του. Στο έργο του Καζαντζάκη δεν βρίσκεις χαρακτήρες με τους οποίους εύκολα μπορείς να ταυτιστείς. Οι κύριοι χαρακτήρες των βιβλίων του δεν είναι καν ανθρώπινοι. Μπορούν να χρησιμέψουν για ινδάλματα, προφήτες και πρότυπα ηρωϊκού ανθρώπου, αλλά δεν είμαστε μεις. Στην αντιηρωϊκή και σκεπτικιστική στάση του τωρινού αναγνώστη μοιάζουν παράτεροι, too much of a good thing.

Τέλος, είναι κι η περίφημη φημολογία ότι δεν είχε σχέσεις με γυναίκες. Ο ίδιος, παρότι παντρεμένος δυό φορές, θεωρούσε εαυτόν ασκητή. Περισσότερα επί του θέματος δεν ξέρω και όσα είχα διαβάσει τα έχω ξεχάσει πια. Αλλά σίγουρα, βιβλία που το σεξ εμφανίζεται ως ανασταλτικό στην πνευματική πορεία, δεν θα έλεγα ότι γίνονται ακριβώς μπεστ σέλλερ στις μέρες μας.

Τελικά αξίζει ο Κρητικός;

Κατά την ταπεινή μου γνώμη πολύ. ´Οχι όμως στα προφανή. Η αξία του Καζαντζάκη έγκειται στο παράδειγμα του.

Εξηγούμαι. Το πρόβλημα της ελληνικής πνευματικής και κοινωνικής ζωής είναι ο επαρχιωτισμός της.

Τι σημαίνει επαρχιωτισμός; Θα το πω με ένα παράδειγμα.

«Στο χωριό μου έχουμε τα καλύτερα κορίτσια, την πιο όμορφη θάλασσα και το θεϊκώτερο κρασί.»

Στα όρια μιας τέτοιας συμπεριφοράς εξαντλείται η σύγχρονη ελληνική πνευματικότητα.

Ο Καζαντζάκης ήταν ακριβώς το αντίθετο. Δεν ζούσε μόνο στην Ελλάδα, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Δεν συναναστρεφόταν μόνο τους Έλληνες ομοίους του. Δεν αντλούσε όραμα μόνο από τις ελληνικές παραδόσεις (Βλέπε «Βούδας«, «Φτωχούλης του Θεού» κ.α.) . Το σύνορο του πνευματικό του ορίζοντα δεν ήταν στα καφέ του Κολωνακίου και στα μπαρ της Μυκόνου.

Ο Ν.Κ. ήταν κοσμοπολίτης. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι ο πιο μεταφρασμένος έλληνας συγγραφέας.

Αυτό τον κοσμοπολίτη πρέπει να τίμησαν οι Γάλλοι της Αντίμπ. Γιατί μεγάλος όποιος μιλάει για όλους τους ανθρώπους του τόπου του, αλλά μεγαλύτερος αυτός που μπορεί να γίνει φωνή για όλο τον κόσμο.

Το θεωρώ άκρως συμβολικό δε, το ότι πρέπει να είναι ο μόνος έλληνας, που θάφτηκε εκτός νεκροταφείου, πάνω στα Βενετσιάνικα τείχη, στην ντάπια Μαρτινέγκο στο Ηράκλειο.


Ο Πόε στη Ζάκυνθο: Η έρευνα


Χεχε, τελικά τίποτα δεν αξίζει όσο ένα καλό μυστήριο! Και δεν μιλάω για τα μεγάλα μυστήρια που δεν υπάρχει ελπίδα να τα λύσουμε, π.χ. από που ερχόμαστε, που πάμε και γιατί δεν έχει ξενάγηση η διαδρομή…
Ούτε για τ’ άλλα, τα μακάβρια: ποιος σκότωσε τον/την τάδε.
Ή τα πικάντικα: ποιανού παιδί είναι ο δείνα και με ποιόν τάχε η μάνα του.
Ή τα της απληστίας: που είναι ο θησαυρός των Εβραίων της κατοχής.

Εμένα μου αρκούν μικρά φιλολογικά μυστήρια, όπως π.χ. αυτό: Γιατί έγραψε ο Πόε για το Τζάντε ερώτημα που έθεσα στο προηγούμενο ποστ. Σαν έλληνας το βρίσκω σημείο διασύνδεσης με τον μεγάλο αμερικάνο συγγραφέα και μια απάντηση την θεωρώ εφικτή αλλά όχι εύκολη. Τελικά για άλλη μια φορά είναι το ταξίδι που μετράει κι όχι η Ιθάκη.

Καταρχήν να πούμε ότι δεν υπάρχει καμία αναφορά του ίδιου ή του καιρού του στο συγκεκριμένο ποίημα. Οτιδήποτε έχει γραφτεί είναι μετά το θάνατό του.

Ας πάμε όμως δυό βήματα πίσω: Η Αλεπού βρήκε το πρώτο στοιχείο εδώ. Το κείμενο μας δίνει δυό πληροφορίες: ότι το ποίημα αναφέρεται σε ένα άδοξο νεανικό ειδύλιο με την Elmira Royster κι ότι σχετίζεται με ένα παλαιότερο ποίημα μέσω της αναφοράς στο Τζάντε, με το Αλ Αράαφ. Παραθέτω τα σχετικά αποσπάσματα:

And thy most lovely purple perfume, Zanthe!

Isola d’oro!– Fior di Levante! («Al Aaraaf)

____________________________________

O hyacinthine isle! O purple Zante!

«Isola d’oro! Fior di Levante!» («To Zante»)

Το επόμενο που βρήκα είναι από δω και μας λέει ότι τον ιταλικό στίχο τον βρήκε ο Πόε σε ένα βιβλίο του Σατωβριάνδου, τον οποίο δεν εκτιμούσε σαν μυθιστοριογράφο αλλά θαύμαζε σαν ταξιδιωτικό συγγραφέα.
Ο Σατωβριάνδος στο Itineraire de Paris a Jerusalem πέρασε κι από το Τζάντε όπως μπορείτε να δείτε σ’ αυτό το διάγραμμα το ταξιδιού του.
Κάπου εκεί η έρευνά μου έπιασε πάτο γιατί δεν μπόρεσα σ’ όλες τις άλλες ιντερνετικές αναφορές να βρω κάτι πιο διαφωτιστικό. Ωσπου έπεσα εδώ όπου ούτε λίγο ούτε πολύ ο έλληνας yanni ισχυρίζεται ότι έχει λύσει το μυστήριο του ποιήματος: αφορά ένα άγνωστο και συγκαλυμμένο ταξίδι του νεαρού Πόε στην Ελλάδα, με αντικείμενο την βοήθεια της Ελληνικής Επανάστασης που όμως τέλειωνε τότε!!! Παραθέτει ορισμένες σκέψεις και παρατηρήσεις που έχουν ενδιαφέρον αλλά τα ισχυρά στοιχεία λείπουν παντελώς.

Βρήκα πάντως αυτήν την υπόθεση πολυ γλαφυρή και άξια να την κάνει κάποιος μυθιστόρημα.

Καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, συνειδητοποιώ ότι την μέρα που θα δημοσιευτεί το ποστ συμπίπτει με την επέτειο του θανάτου του Πόε (7/10/1849), πράγμα που δεν είχα στο νου καθόλου, καθως τα πάω πολύ άσχημα με ημερομηνίες κι επετείους.

Κι επειδή είναι επέτειος, αξίζει να αναφερθεί κι η ιστορία που λαμβάνει χώρα από το 1949 (χρονιά που συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από το θάνατό του) στον τάφο του στην Βαλτιμόρη.

Ξημερώματα της 19/1 , επετείου του γενεθλίου του, ένας άγνωστος με μαύρο παλτό, φουλάρι και καπέλλο, πολύ νωρίς το πρωί, σχεδόν νύχτα, πηγαίνει στον τάφο του ποιητή κι ακουμπά ένα μισογεμάτο μπουκάλι κονιάκ και τρία κόκκινα τριαντάφυλλα. Στέκεται λίγο σιωπηλός κι ύστερα χάνεται.Κι αυτό συνεχίζεται ως τις μέρες μας.
Ο άγνωστος έχει πάρει το παρατσούκλι «The Poe Toaster» από το toast (:πρόποση) στο οποίο παραπέμπει το μπουκάλι του.
Προσωπικά νομίζω ότι πρόκειται για διαφημιστικό κόλπο των δημοτικών αρχών της Βαλτιμόρης αλλά βρίσκω γοητευτικό αυτό το λίγο αφελές μυστήριο.

Τελικά δεν λύσαμε κανένα μυστήριο (αν υπάρχει) αλλά είπαμε: το ταξίδι…

Post Navigation